Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
Coming to Terms with Katyn: The Evolution of Official Discourse in the Polish People’s Republic, 1987–1989
Remembrance and Justice, Vol. 47 No. 1 (2026), pages: 224-258
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264708
PDF (Język Polski)
Abstract
The article analyzes the place of the Katyn crime in the official public discourse of the Polish People’s Republic (PRL) between 1987 and 1989, as well as the transformations of that discourse during the final phase of communist rule. Drawing on extensive research into the press, television broadcasts, and statements by politicians and historians, the author reconstructs the evolution of the authorities’ official position on the Katyn massacre – from the propaganda narrative of German responsibility, through the graduał admission of the subject into public debate, to the partial questioning of the established interpretation. The analysis demonstrates that Katyn constituted an important element of the PRL’s politics of history and, at the same time, one of the key issues of the historical memory of Polish society in the late 1980s. Particular attention is devoted to the impact of perestroika and the political changes taking place in the Soviet Union under the leadership of Mikhail Gorbachev on the shape of official discourse in Poland. An important role was also played by the political decisions of Wojciech Jaruzelski’s leadership and by the activities of the Polish-Soviet commission of historians established in 1987. The author argues that changes in the way Katyn was discussed were gradual and carefully controlled, and that their pace depended largely on Polish-Soviet relations and the political situation at that time. As a result, the Katyn issue became one of the central themes of public discourse in the final years of the PRL, contributing to the delegitimization of the communist system and undermining the foundations of its propaganda.
Keywords
Katyń • PRL • polityka historyczna • pamięć historyczna • pierestrojka • relacje polsko-sowieckie • propaganda • schyłek komunizmu • dyskurs publiczny • lata osiemdziesiąte • Wojciech Jaruzelski • Michaił Gorbaczow Katyn • Polish People’s Republic • historical policy • historical memory • perestroika • Polish-Soviet relations • propaganda • decline of communism • public discourse • the 1980s • Wojciech Jaruzelski • Mikhail Gorbachev
References
Archiwum Dokumentacji Historycznej PRL, Kolekcja Jaremy Maciszewskiego, Kolekcja Wiesława Górnickiego.
Archiwum TVP, PR00127C, Konferencja Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej z okazji 38. rocznicy
Układu o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy między PRL i ZSRR, cz. 2, kwiecień 1983 (S. Wroński), PR00172J, Rozmowa z Romanem Bratnym, 1989 r., PR003L29, Śladami pieriestrojki. W przeszłości przyszłość [jesień 1988], PR00AVBX, Dawniej niż wczoraj, wiosna 1989 r., PR00AYH6, Panorama, październik 1988 r., PR00BB9G, 100 pytań do… Marii Berling, 4 grudnia 1988 r., PR00SABJ, „Poligon”, 13 kwietnia 1989 r., PR00Y1AN, Dawniej niż wczoraj, 19 kwietnia 1989 r., PR000ZR1, Spojrzenia, grudzień 1988 r.
Hoover Institution Archives, Mieczysław F. Rakowski Papers.
„Konfrontacje” 1988.
„Kronika. Dokumentacja prasowa” 1987.
„Kultura” (Warszawa) 1986–1989.
„Nowe Drogi” 1989.
„Odgłosy” 1989.
„Odrodzenie” 1989.
„Polityka” 1987–1989, 2010.
„Rzeczpospolita” 1987–1989.
„Sztandar Młodych” 1982, 1988–1989.
„Trybuna Ludu” 1978–1990.
„Tygodnik Mazowsze” 1988.
„Tygodnik Polski” 1989.
„Żołnierz Wolności” 1988.
„Życie Literackie” 1987.
„Życie Partii” 1988.
„Życie Warszawy” 1988.
Inteligencja wobec nowych problemów socjalizmu. Spotkanie Michaiła Gorbaczowa z przedstawicielami polskiej inteligencji, Warszawa 1988.
Kisielewski T., Zapiski historycznopolityczne z lat 1981–1991, Częstochowa 1994.
Król M., Podróż romantyczna, Paryż 1986.
Spotkanie z Polską. 11–16 lipca 1988, Warszawa 1988.
Torańska T., Byli, Warszawa 2006.
Tucholski J., Mord w Katyniu. Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Lista ofiar, Warszawa 1991.
List Sławomira Popowskiego, 28 III 2026 r.
Relacja Andrzeja Nowaka, 26 II 2026 r.
Relacja Zbigniewa Romka, 4 II 2026 r.
Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, wyd. 2, Kraków 2014.
Jerzewski L. [Łojek J.], Dzieje sprawy Katynia, Warszawa 1980.
Kadell F., Kłamstwo katyńskie. Historia pewnej manipulacji. Fakty, dokumenty, świadkowie, Wrocław 2008.
Komorowski B., Lata opozycji, „Wolność i Solidarność” 2014, nr 5.
Kowal P., Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989, Warszawa 2012.
Kowal P., Misja na wschodzie. Wizyty kard. Józefa Glempa w ZSRS w 1988 roku oraz ich politycznomiędzynarodowy kontekst, „Dzieje Najnowsze” 2016, t. 48, nr 1.
Kowal P., Sołtysiak G. (współpraca), Katyń w relacjach PRL–ZSRR w latach 1985–1989, „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2010, nr 2.
Madajczyk C., Dramat katyński, Warszawa 1989.
Materski W., Mord katyński. Siedemdziesiąt lat drogi do prawdy, Warszawa 2010.
Materski W., Od cara do „cara”. Studium rosyjskiej polityki historycznej, Warszawa 2017.
Nowak A., Akcja „biełyje piatna” – temat historyczny z wariacjami [w:] idem, Historia i polityka, Kraków 2016.
Przeperski M., Pieriestrojka pamięci. „Dziennik Telewizyjny” i Nowa Historyczna Polityka (wrzesień 1988 – czerwiec 1989), „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 2025, t. 23.
Przewoźnik A., Adamska J., Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć, Warszawa 2010.
Urban Th., Katyń. Zbrodnia i walka propagandowa wielkich mocarstw, Warszawa 2019.
Wasilewski W., Ludobójstwo. Kłamstwo i walka o prawdę. Sprawa Katynia 1940–2014, Łomianki 2014.
Zawistowski A., Zbrodnia Katyńska w edukacji formalnej i nieformalnej w okresie III RP.
Próba zarysu [w:] Zbrodnia Katyńska. W kręgu prawdy i kłamstwa, red. S. Kalbarczyk, Warszawa 2010.
Żelazko J., Pamięć i propaganda. Sprawa Katynia po 1945 r. [w:] Represje sowieckie wobec narodów Europy 1944–1956, red. D. Rogut, A. Adamczyk, Zelów 2005.
License
Copyright (c) 2026 Remembrance and Justice
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Most read articles by the same author(s)
- Michał Przeperski, The last attemp at modernization of People's Republic of Poland. Government of Mieczyslaw F. Rakowski (1988-1989) , Remembrance and Justice: Vol. 27 No. 1 (2016)
- Michał Przeperski, Przemysław Benken, Kryzys w komunistycznych Chinach w 1989 roku i jego wpływ na sytuację w PRL oraz stosunki dwustronne. Przyczyny, przebieg, konsekwencje [The 1989 Crisis in Communist China and Its Impact on the Situation in Polish People’s Republic and , Remembrance and Justice: Vol. 41 No. 1 (2023)
- Michał Przeperski, Authorities and Journalists. Polish Journalists’ Association in 1956 , Remembrance and Justice: Vol. 24 No. 2 (2014)
- Michał Przeperski, The world seen through a window pane. The Poles and international affairs in the surveys of Radio Free Europe (1962–1969) , Remembrance and Justice: Vol. 22 No. 2 (2013)
- Michał Przeperski, Alicja Stępień-Kuczyńska, Gorbaczow. Pieriestrojka i rozpad imperium, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020, 234 s. , Remembrance and Justice: Vol. 37 No. 1 (2021)
- Michał Przeperski, Piotr H. Kosicki, Personalizm po polsku. Francuskie korzenie polskiej inteligencji katolickiej, Warszawa, IPN, 2016, 502 p. (Michał Przeperski) , Remembrance and Justice: Vol. 30 No. 2 (2017)
- Michał Przeperski, Retreat from October. Pacification of the press and journalists in the years 1956-1958 , Remembrance and Justice: Vol. 28 No. 2 (2016)
- Michał Przeperski, Jakub Szumski, Jakub Szumski, Rozliczenia z ekipą Gierka 1980–1984, Warszawa, Instytut Pamięci Narodowej, 2018, 336 s. , Remembrance and Justice: Vol. 33 No. 1 (2019)
