##issue.viewIssueIdentification##

№ 14 (2025)

ISSN:
2545-3424

eISSN:
2299-890X
##plugins.themes.libcom.section##: Studia

Obraz „wroga” na zajęciach szkolenia partyjnego w okresie stalinowskim (1948–1956)

Sebastian Drabik

https://orcid.org/0000-0003-4141-8473

SEBASTIAN DRABIK – doktor nauk humanistycznych, historyk, były pracownik Oddziału IPN w Krakowie (2011–2017), zajmuje się badaniem historii PZPR i ruchu komunistycznego w Polsce. Autor publikacji: Elita polityczna krakowskiej PZPR w latach 1956–1975, Kraków 2013; Krakowska organizacja PZPR 1948–1990. Struktury, członkowie, działalność, Kraków 2021. Publikował m.in. w następujących periodykach: „Studia Polityczne” ISP PAN, „Dzieje Najnowsze”, „Pamięć i Sprawiedliwość”, „Aparat Represji w Polsce Ludowej”, „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja”.

Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, № 14 (2025), ##plugins.themes.libcom.pages##: 281-302

##plugins.themes.libcom.datepubl##: 2025-12-31

https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.11

Анотація

Szkolenie partyjne w okresie 1948–1956 było jednym z najważniejszych instrumentów indoktrynacji ideologicznej członków PZPR. Szczególne znaczenie miał obraz „wroga” przekazywany w czasie zajęć szkoleniowych. O tym, kto lub co jest wrogie, decydowały władze partii. Opierano się na wzorach sowieckich, a zwłaszcza na treściach zawartych w „Historii Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Krótki kurs" autorstwa Józefa Stalina. W związku z tym za wrogów „władzy ludowej” i partii uważano zarówno indywidualnych przeciwników politycznych, jak i całe grupy społeczne (duchowieństwo, zamożniejsi chłopi, bogaci mieszczanie itp.). Starano się zdehumanizować przeciwników partii komunistycznej i posługiwano się w tym celu partyjną nowomową. Choć nominalnie szkoleniem objęto większość członków PZPR, to jego poziom i stan organizacyjny pozostawały na niskim poziomie. Propagowanie koncepcji „wroga” służyło utrwaleniu władzy komunistycznej. W 1956 r. zmieniły się pewne elementy szkolenia, ale nadal koncepcja „wroga” odgrywała ważną rolę.


Archiwum Akt Nowych, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Komitet Centralny w Warszawie, V/22, V/23, V/25, V/31, V/46, V/60, VII/2, VII/5, VII/7.

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Zielonej Górze, 1174.

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r., DzU 1952, nr 33, poz. 22.

Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, Warszawa 2021.

Centrum władzy w Polsce 1948–1970, red. A. Paczkowski, Warszawa 2003.

Chodor J., Instytucjonalizacja kłamstwa. Propaganda komunistyczna w Polsce w pierwszych latach władzy ludowej, „Ratio et Fides” 1995, nr 2.

Czyżniewski M., Propaganda polityczna władzy ludowej w Polsce 1944–1956, Toruń 2006.

Dąbek K., PZPR – retrospektywny portret własny, Warszawa 2006.

Dobieszewski A., Gołębiewski J., PZPR 1948–1978, Warszawa 1978.

Drabik S., Krakowska organizacja PZPR (1948–1990). Struktury, członkowie, działalność, Kraków 2021.

Drabik S., PPR i propaganda „wyzwolenia” na przykładzie woj. krakowskiego w latach 1945–1948 [w:] 8 maja 1945. Polska perspektywa, red. T. Bereza, P. Chmielowiec, P. Fornal, Rzeszów–Warszawa 2023.

Dudek A., Zblewski Z., Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu, Warszawa 2024.

Dymek B., PZPR 1948–1954, Warszawa 1989.

Dymek B., Z dziejów PZPR w latach 1956–1970, Warszawa 1987.

Eisler J., Czterdzieści pięć lat, które wstrząsnęły Polską. Historia polityczna 1944–1989, Warszawa 2018.

Friszke A., Polska. Losy państwa i narodu 1939–1989, Warszawa 2003.

Głowiński M., Nowomowa po polsku, Warszawa 1990.

Historia Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Krótki kurs, Moskwa 1939.

Iwanow N., Komunizm po polsku. Historia komunizacji Polski widziana z Kremla, Kraków 2017.

Jastrząb M., Mozolna budowa absurdu. Działalność Wydziału Propagandy Warszawskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR 1949–1953, Warszawa 1999.

Karpiński J., Słownik. Polska, komunizm, opozycja, Londyn 1985.

Karpiński J., Ustrój komunistyczny w Polsce, Londyn 1985.

Karpiński J., Wykres gorączki. Polska pod rządami komunistycznymi, Lublin 2001.

Kersten K., Między wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1948–1956, Londyn 1993.

Kersten K., Narodziny systemu władzy. Polska 1943–1948, Paryż 1986.

Kierownictwo PZPR w czasie kryzysów 1956, 1970, 1980, red. J. Eisler, A. Friszke, D. Stola, Warszawa 2000.

Kołomejczyk N., Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 1948–1986, Warszawa 1988.

Komunistyczne wysiłki zmiany mentalności, red. M. Kula, Warszawa 2001.

Kozik Z., PZPR w latach 1954–1957, Warszawa 1982.

Krok T., Sprawa siatki wywiadowczej Napoleona Idzikowskiego (1954–1955) w propagandowym reportażu Wandy Odolskiej „Ostrowiecki proces”, „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2023, nr 12.

Krysiak D., Kreowanie powojennego mitu „pionierskiego” Polskiej Partii Robotniczej na Warmii i Mazurach w okresie PRL na przykładzie wspomnień działaczy partyjnych [w:] Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017.

Kuisz J., Propaganda bezprawia. O „popularyzowaniu prawa” w pierwszych latach Polski Ludowej, Warszawa 2020.

Kupiecki R., Natchnienie milionów. Kult Józefa Stalina w Polsce 1944–1956, Warszawa 1992.

Ligarski S., Cywilizacja komunizmu. Odmiana nadwiślańska 1944–1956, Warszawa 2016.

Machcewicz P., Polski rok 1956, Warszawa 1993.

Main I., Trudne świętowanie. Konflikty wokół obchodów świąt państwowych i kościelnych w Lublinie (1944–1989), Warszawa 2004.

Mazur M., O człowieku tendencyjnym… Obraz nowego człowieka w propagandzie komunistycznej w okresie Polski Ludowej i PRL 1944–1956, Lublin 2009.

Osęka P., Rytuały stalinizmu. Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Polsce 1944–1956, Warszawa 2007.

Paczkowski A., Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005.

Paczkowski A., Trzy twarze Józefa Światły. Przyczynek do historii komunizmu w Polsce, Warszawa 2009.

Partia – czołowy oddział klasy robotniczej i narodu, Warszawa 1948 („Biblioteka Szkolenia Partyjnego”, nr 5).

Partia, państwo, społeczeństwo, red. K. Rokicki, Warszawa 2016.

Piecha-van Schagen B., „Dzień Górnika” i „Dzień Hutnika”. Uroczystości branżowe w przemyśle ciężkim jako rytuały zastępcze świąt religijnych [w:] Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017.

Propaganda PRL. Wybrane problemy, red. P. Semków, Gdańsk 2004.

Przebudować człowieka. Komunistyczne wysiłki zmiany mentalności, red. M. Kula, Warszawa 2001.

Sowa A.L., Historia polityczna Polski 1944–1991, Kraków 2011.

Spałek R., Komuniści przeciwko komunistom. Poszukiwanie wroga wewnętrznego w kierownictwie partii komunistycznej w Polsce w latach 1948–1956, Warszawa–Poznań 2014.

Statut PZPR, Warszawa 1950.

Terlecki R., Polska w niewoli 1945–1989. Historia sowieckiej kolonii, Kraków 2015.

Trembicka K., Wrogowie w myśli politycznej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Lublin 2013.

Węglewicz W., Chór Aleksandrowa jako narzędzie propagandy sowieckiej (na przy-kładzie tournée po Polsce w latach 1946 i 1951), „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2023, nr 12.

Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017.

Władza w PRL. Ludzie i mechanizmy, red. K. Rokicki, R. Spałek, Warszawa 2011.

Zaremba M., Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm – nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce, Warszawa 2001.

Zinowiew A., Homo sovieticus, tłum. S. Deja, Warszawa 1987.

Ліцензія

Авторське право (c) 2025 Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja

Creative Commons License

Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0

##plugins.themes.libcom.zasadycytowania##

Drabik, S. (2025). Obraz „wroga” na zajęciach szkolenia partyjnego w okresie stalinowskim (1948–1956). Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, (14), 281–302. https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.11

##plugins.themes.libcom.statistics##

Завантаження

Дані завантаження ще не доступні.

##plugins.themes.libcom.share##


                            ##issue.viewIssueIdentification##

№ 14 (2025)

ISSN:
2545-3424
eISSN:
2299-890X

Data publikacji:
2026-02-11

Dział: Studia