Język Polski
English
Русский
Italiano
Français (France)
Deutsch
Українська
Čeština
The Image of the “Enemy” in Party Training Sessions during the Stalinist Period (1948–1956)
Sebastian Drabik
https://orcid.org/0000-0003-4141-8473
Bio
SEBASTIAN DRABIK – Dr. in Humanities, historian, former employee of the Institute of National Remembrance Branch in Cracow (2011–2017), he researches the history of the Polish United Workers’ Party and the Communist movement in Poland. Author of the books: Elita polityczna krakowskiej PZPR w latach 1956–1975 [The Political Elite of the Cracow PUWP Between 1956 and 1975], Cracow: Avalon, 2013; Krakowska organizacja PZPR 1948–1990. Struktury, członkowie, działalność [Cracow Organization of the Polish United Workers’ Party 1948–1990: Structures, Members, Activities], Cracow: Instytut Pamięci Narodowej, 2021. He has published, among others, in the following periodicals: Studia Polityczne of the Institute of Political Studies of the Polish Academy of Sciences, Dzieje Najnowsze, Pamięć i Sprawiedliwość, Aparat Represji w Polsce Ludowej, and Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja.
Komunizm: system-ludzie-dokumentacja, No. 14 (2025), pages: 281-302
Publication date: 2025-12-31
https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.11
PDF (Język Polski)
Abstract
Party training between 1948 and 1956 was one of the most important instruments of ideological indoctrination for members of the Polish United Workers’ Party (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, PZPR). The image of the ‘enemy’ conveyed during these sessions held particular significance. The party authorities determined who or what was regarded as hostile. This was based on Soviet models, in particular on the content of History of the Communist Party of the Soviet Union (Bolsheviks): Short Course by Joseph Stalin. As a result, both individual political opponents and entire social groups (the clergy, wealthier peasants, townspeople, etc.) were regarded as enemies of the ‘people’s power’ and the party. Efforts were made to dehumanize opponents of the Communist Party, and party ‘newspeak’ was used for this purpose. Although, in theory, most members of the Polish United Workers’ Party (PZPR) were covered by the training, its intellectual level and organizational quality remained low. The promotion of the concept of the ‘enemy’ served to consolidate Communist power. In 1956, certain elements of the training changed, yet the concept of the ‘enemy’ continued to play an important role.
References
Archiwum Akt Nowych, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Komitet Centralny w Warszawie, V/22, V/23, V/25, V/31, V/46, V/60, VII/2, VII/5, VII/7.
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Zielonej Górze, 1174.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r., DzU 1952, nr 33, poz. 22.
Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, Warszawa 2021.
Centrum władzy w Polsce 1948–1970, red. A. Paczkowski, Warszawa 2003.
Chodor J., Instytucjonalizacja kłamstwa. Propaganda komunistyczna w Polsce w pierwszych latach władzy ludowej, „Ratio et Fides” 1995, nr 2.
Czyżniewski M., Propaganda polityczna władzy ludowej w Polsce 1944–1956, Toruń 2006.
Dąbek K., PZPR – retrospektywny portret własny, Warszawa 2006.
Dobieszewski A., Gołębiewski J., PZPR 1948–1978, Warszawa 1978.
Drabik S., Krakowska organizacja PZPR (1948–1990). Struktury, członkowie, działalność, Kraków 2021.
Drabik S., PPR i propaganda „wyzwolenia” na przykładzie woj. krakowskiego w latach 1945–1948 [w:] 8 maja 1945. Polska perspektywa, red. T. Bereza, P. Chmielowiec, P. Fornal, Rzeszów–Warszawa 2023.
Dudek A., Zblewski Z., Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu, Warszawa 2024.
Dymek B., PZPR 1948–1954, Warszawa 1989.
Dymek B., Z dziejów PZPR w latach 1956–1970, Warszawa 1987.
Eisler J., Czterdzieści pięć lat, które wstrząsnęły Polską. Historia polityczna 1944–1989, Warszawa 2018.
Friszke A., Polska. Losy państwa i narodu 1939–1989, Warszawa 2003.
Głowiński M., Nowomowa po polsku, Warszawa 1990.
Historia Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Krótki kurs, Moskwa 1939.
Iwanow N., Komunizm po polsku. Historia komunizacji Polski widziana z Kremla, Kraków 2017.
Jastrząb M., Mozolna budowa absurdu. Działalność Wydziału Propagandy Warszawskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR 1949–1953, Warszawa 1999.
Karpiński J., Słownik. Polska, komunizm, opozycja, Londyn 1985.
Karpiński J., Ustrój komunistyczny w Polsce, Londyn 1985.
Karpiński J., Wykres gorączki. Polska pod rządami komunistycznymi, Lublin 2001.
Kersten K., Między wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1948–1956, Londyn 1993.
Kersten K., Narodziny systemu władzy. Polska 1943–1948, Paryż 1986.
Kierownictwo PZPR w czasie kryzysów 1956, 1970, 1980, red. J. Eisler, A. Friszke, D. Stola, Warszawa 2000.
Kołomejczyk N., Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 1948–1986, Warszawa 1988.
Komunistyczne wysiłki zmiany mentalności, red. M. Kula, Warszawa 2001.
Kozik Z., PZPR w latach 1954–1957, Warszawa 1982.
Krok T., Sprawa siatki wywiadowczej Napoleona Idzikowskiego (1954–1955) w propagandowym reportażu Wandy Odolskiej „Ostrowiecki proces”, „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2023, nr 12.
Krysiak D., Kreowanie powojennego mitu „pionierskiego” Polskiej Partii Robotniczej na Warmii i Mazurach w okresie PRL na przykładzie wspomnień działaczy partyjnych [w:] Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017.
Kuisz J., Propaganda bezprawia. O „popularyzowaniu prawa” w pierwszych latach Polski Ludowej, Warszawa 2020.
Kupiecki R., Natchnienie milionów. Kult Józefa Stalina w Polsce 1944–1956, Warszawa 1992.
Ligarski S., Cywilizacja komunizmu. Odmiana nadwiślańska 1944–1956, Warszawa 2016.
Machcewicz P., Polski rok 1956, Warszawa 1993.
Main I., Trudne świętowanie. Konflikty wokół obchodów świąt państwowych i kościelnych w Lublinie (1944–1989), Warszawa 2004.
Mazur M., O człowieku tendencyjnym… Obraz nowego człowieka w propagandzie komunistycznej w okresie Polski Ludowej i PRL 1944–1956, Lublin 2009.
Osęka P., Rytuały stalinizmu. Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Polsce 1944–1956, Warszawa 2007.
Paczkowski A., Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005.
Paczkowski A., Trzy twarze Józefa Światły. Przyczynek do historii komunizmu w Polsce, Warszawa 2009.
Partia – czołowy oddział klasy robotniczej i narodu, Warszawa 1948 („Biblioteka Szkolenia Partyjnego”, nr 5).
Partia, państwo, społeczeństwo, red. K. Rokicki, Warszawa 2016.
Piecha-van Schagen B., „Dzień Górnika” i „Dzień Hutnika”. Uroczystości branżowe w przemyśle ciężkim jako rytuały zastępcze świąt religijnych [w:] Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017.
Propaganda PRL. Wybrane problemy, red. P. Semków, Gdańsk 2004.
Przebudować człowieka. Komunistyczne wysiłki zmiany mentalności, red. M. Kula, Warszawa 2001.
Sowa A.L., Historia polityczna Polski 1944–1991, Kraków 2011.
Spałek R., Komuniści przeciwko komunistom. Poszukiwanie wroga wewnętrznego w kierownictwie partii komunistycznej w Polsce w latach 1948–1956, Warszawa–Poznań 2014.
Statut PZPR, Warszawa 1950.
Terlecki R., Polska w niewoli 1945–1989. Historia sowieckiej kolonii, Kraków 2015.
Trembicka K., Wrogowie w myśli politycznej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Lublin 2013.
Węglewicz W., Chór Aleksandrowa jako narzędzie propagandy sowieckiej (na przy-kładzie tournée po Polsce w latach 1946 i 1951), „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2023, nr 12.
Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017.
Władza w PRL. Ludzie i mechanizmy, red. K. Rokicki, R. Spałek, Warszawa 2011.
Zaremba M., Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm – nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce, Warszawa 2001.
Zinowiew A., Homo sovieticus, tłum. S. Deja, Warszawa 1987.
License
Copyright (c) 2025 Komunizm: system-ludzie-dokumentacja
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Most read articles by the same author(s)
- Sebastian Drabik, Relations of the Security Service and the CV PUWP using the example of Kraków in the period of “little stabilization” in the light of party files , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 12 (2023)
- Sebastian Drabik, Services of the Second Polish Republic against the communists (the Communist Party of Poland, the KPP) , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 11 (2022)
- Sebastian Drabik, Members of the Sejm Fraction of Communist MPs, the Sejm Fraction of the Union of the Proletariat of Towns and Villages and the Communist Parliamentary Fraction, and other communist MPs in the Parliament of the Second Polish Republic. State of research a , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 10 (2021)
- Sebastian Drabik, Władysław Machejek – the Party’s literary man , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 6 (2017)
- Sebastian Drabik, Members of the CPP in PUWP in Krakow province , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 4 (2015)
- Sebastian Drabik, The open bilance – Polish United Workers Party in Cracow Voivodeship (1948–1956) – members , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 1 (2012)
