Język Polski
English
Français (France)
Italiano
Deutsch
The Criminal Case of Michał Sokołowski: A Post-War Reckoning in Sanok for the Denunciation of Sheltered Jews and Their Shelterer
Polish-Jewish Studies, No. 6 (2025), pages: 375-399 (384-409)
Publication date: 2025-11-17
https://doi.org/10.48261/PJS250610
PDF (Język Polski)
Abstract
This article investigates the criminal prosecution of Michał Sokołowski for denouncing Jews hiding in Sanok, along with the woman who helped them. It delves into the ethnic dynamics of the Sanok region before and during World War II, presents statistical data on the Jewish population’s wartime losses in the occupied Sanok County, outlines the legal framework for post-war justice, offers a detailed profile of the denouncer, and analyses the circumstances surrounding his actions. The article also features Wiktoria Kopiczak (Kosar), who sheltered Jews during the war, and outlines her prosecution before the German Special Court in Rzeszów, which initially sentenced her to death – a verdict later reduced to two years’ imprisonment through clemency. It further recounts the post-war trial of Michał Sokołowski before the Voivodeship Court in Rzeszów, culminating in a sentence of five years and one month in prison, along with a two-year revocation of his public and honorary civil rights.
Keywords
denuncjacja • pomoc Żydom • kara śmierci • okupacja • Holokaust denunciation • aid to Jews • death penalty • occupation • Holocaust
References
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie 1945–1954, 0298/559, t. 5.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, Sąd Wojewódzki w Rzeszowie 1950–1998, 358/161; Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Rzeszowie 1983–1990, 052/221, 00141/534/J.
Bartnicka A., Graczyk K., In the Majesty of the Law? Jewish Residents of Warsaw in the Face of German Occupation Ordinances and Activities of Sondergericht Warschau – Part II, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2024, t. 23, nr 2.
Cyran C., Rachwał A., Eksterminacja ludności na Sanocczyźnie w latach 1939–1944, „Rocznik Sanocki” 1979, t. 4.
Dziurok A., Osądzenie przestępstw okresu II wojny światowej przez Specjalny Sąd Karny w Katowicach w latach 1945–1946, Katowice–Warszawa 2024.
Frydel T., Zwykła organizacja, nadzwyczajna przemoc państwowa. Polska policja granatowa a Zagłada we wschodniej części dystryktu krakowskiego, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2021, nr 17.
Gieroń R., Półmrok. Procesy karne w sprawie przestępstw okupacyjnych popełnionych przez chłopów wobec Żydów w województwie krakowskim, Kraków 2020.
Graczyk K., Die dritte Verordnung über Aufenthaltsbeschränkungen im Generalgouvernement vom 15. Oktober 1941. Entscheidungen der Staatsanwaltschaft und der Sondergerichte zum unbefugten Verlassen eines jüdischen Wohnbezirks, „Journal on European History of Law” 2024, t. 15, nr 2.
Graczyk K., Niemieckie sądy specjalne w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945, Warszawa 2025.
Graczyk K., Z działalności Sądu Specjalnego w Rzeszowie (Sondergericht Reichshof) podczas II wojny światowej, „Acta Iuridica Resoviensia” 2024, nr 4 (47).
Kładoczny P., Prawo jako narzędzie represji w Polsce Ludowej (1944–1956). Prawna analiza kategorii przestępstw przeciwko państwu, Warszawa 2004.
Kornbluth A., „Jest wielu Kainów wśród nas”. Polski wymiar sprawiedliwości a Zagłada, 1944–1956, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2013, nr 9.
Krotoszyński M., Modele sprawiedliwości tranzycyjnej, Poznań 2017.
Kubicki L., Zbrodnie wojenne w świetle prawa polskiego, Warszawa 1963.
Kubicki L., Zbrodnie z okresu II wojny światowej w świetle prawa polskiego [w:] System prawa karnego. O przestępstwach w szczególności, t. 4, cz. 1, red. I. Andrejew, L. Kubicki, J. Waszczyński, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985.
Kuwałek R., Obóz zagłady w Bełżcu, Lublin–Bełżec 2005.
Lityński A., Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2013.
Lityński A., O prawie i sądach początków Polski Ludowej, Białystok 1999.
Pasek A., Przestępstwa okupacyjne w polskim prawie karnym z lat 1944–1956, Wrocław 2002.
Rączy E., Pomoc Polaków dla ludności żydowskiej na Rzeszowszczyźnie 1939–1945, Rzeszów 2008.
Rączy E., Postawy Polaków wobec zagłady Żydów w czasie niemieckiej okupacji na przykładzie starostwa sanockiego, „Limes. Studia i materiały z dziejów Europy Środkowo-Wschodniej” 2018, nr 11.
Rączy E., Stan badań nad problematyką ratowania Żydów przez Polaków w zachodniej części województwa lwowskiego [w:] Stan badań nad pomocą Żydom na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką, red. T. Domański, A. Gontarek, Warszawa–Kielce 2022.
Rączy E., Sytuacja Żydów w powiatach leskim i sanockim w latach 1939–1942 [w:] J. Wallach, Gorzka wolność. Wspomnienia ocalałej z Holocaustu, oprac. i red. E. Rączy, Rzeszów–Warszawa 2022.
Rączy E., Zagłada Żydów w dystrykcie krakowskim w latach 1939–1945, Rzeszów 2014.
Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej, red. A. Namysło, G. Berendt, Warszawa 2014.
Relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w latach 1939–1945, t. 2: Dystrykt krakowski Generalnego Gubernatorstwa, wybór i oprac. S. Piątkowski, Lublin–Warszawa 2020.
Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej, t. 1, red. M. Grądzka-Rejak, A. Namysło, Warszawa 2019.
Vöcker J., Criminality in the Face of Life and Death: Crime and Criminal Prosecution as a Part of Everyday Life in Warsaw Ghetto, „Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung” 2022, t. 71.
Wallach J., Gorzka wolność. Wspomnienia ocalałej z Holocaustu, oprac. i red. E. Rączy, Rzeszów–Warszawa 2022.
Sanok. Szlak chasydzki, https://www.sanok.pl/asp/pliki/zakladka_turysta_grafiki/1szlak_chasydzki_sanok_pl.pdf, dostęp 2 I 2025 r.
License
Copyright (c) 2025 Polish-Jewish Studies
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
Most read articles by the same author(s)
- Konrad Graczyk, German Crimes Committed on Poles who Helped Jews – Reflections on Sebastian Piątkowski’s Monograph „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki…”. Niemieckie zbrodnie na niosących pomoc Żydom Polakach z Ciepielowa i okolic (1942–1943) (“And Amidst The Flames, Moans Could Still Be Heard…”. German Crimes Against Poles who Helped Jews in Ciepielów and its Vicinity, 1942–1943), Warsaw: Institute of National Remembrance, 2025, 215 pp. , Polish-Jewish Studies: No. 6 (2025)
