Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
„Bez stanu wojennego nie byłoby okrągłego stołu”. Wizja ostatnich lat PRL w narracji historycznej Wojciecha Jaruzelskiego jako prezydenta (lipiec 1989 – grudzień 1990 r.)
Pamięć i Sprawiedliwość, V. 47 N. 1 (2026), pages: 259-280
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264709
PDF (Język Polski)
Abstract
Artykuł zawiera krótką charakterystykę najważniejszych elementów narracji historycznej Wojciecha Jaruzelskiego z czasu, gdy pełnił on funkcję prezydenta PRL / RP (od lipca 1989 do grudnia 1990 r.). Analiza skupia się na kreowanej przez generała wizji lat 1983–1989, choć nie pomija również interpretacji stanu wojennego, który stanowił najważniejszy punkt odniesienia w prezydenckim imaginarium. Autor stawia tezę, że wobec fiaska projektu politycznego, związanego z reaktywacją urzędu prezydenta, Jaruzelski postanowił wykorzystać to stanowisko do podjęcia próby zmiany swojego wizerunku autora stanu wojennego, pokazania, że może być orędownikiem zmian, a przede wszystkim autopromocji siebie jako głównego pomysłodawcy demokratyzacji. Podstawą źródłową artykułu są głównie fragmenty przemówień, wywiadów i innych wypowiedzi generała, udzielonych w czasie spotkań z polskimi lub zagranicznymi rozmówcami.
Riferimenti bibliografici
Archiwum Prezydenta RP, 12/15, t. 1; 12/37, t. 1, 2; 12/39, t. 1, 2; 12/41, t. 2; 28/4; 28/4; 44/12, t. 1; 44/27, t. 1; 44/35, t. 1, 2, 3; 44/36, t. 1.
Hoover Institution Library & Archives, Wojciech Jaruzelski Papers, box 72, 73, 76, 81, 82, 83, 90, 95.
Jaruzelski W., Przemówienia 1989, Warszawa 1990.
Jaruzelski W., Przemówienia 1990, Toruń 2002.
Wojciech Jaruzelski – Prezydent Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, oprac. PAP, Warszawa 1989.
Najder Z., Jaka Polska. Co i komu doradzałem, Warszawa 1993.
Rok 1989. Geremek opowiada, Żakowski pyta, Warszawa 1990.
„Dziennik Polski” 1990.
„Gazeta Wyborcza” 1989–1990.
„Libération” 1990.
„Rzeczpospolita” 1990.
Berger M.E., Jaruzelski, Düsseldorf 1990.
Berger M.E., Jaruzelski, tłum. Z. Bauer, Kraków 1991.
Codogni P., Okrągły stół czyli Polski Rubikon, Warszawa 2009.
Codogni P., Wybory czerwcowe 1989 roku. U progu przemiany ustrojowej, Warszawa 2012.
Dekada Jaruzelskiego. Z historii politycznej PRL 1980–1989/90, red. R. Spałek, Warszawa 2024.
Dobbs M., Przecz z Wielkim Bratem. Upadek imperium radzieckiego, Poznań 1998.
Dudek A[drianna], System decyzyjny w polityce zagranicznej Polski okresu tranzycji (1989–1992). Mechanizmy, procedury i instytucje, praktyka, Wrocław 2012.
Dudek A[ntoni], Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski, Kraków 2019.
Dudek A[ntoni], Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–1995, Kraków 1997.
Dudek A[ntoni], Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1989, wyd. 5, Kraków 2009.
Friszke A., Rok 1989. Polska droga do wolności, Warszawa 2009.
Gontarczyk P., Wojciech Jaruzelski. Karierowicz czy człowiek o rozdartym życiorysie? [w:] Sprzeczne narracje. Historia powojennej Polski, red. R. Spałek, Warszawa 2020.
Jarosz A., Wojciech Jaruzelski – pierwszy prezydent III RP. Rola w okresie przejściowym [w:] Okrągły Stół – dwadzieścia lat później. Zbiór studiów, red. W. Polak et al., Toruń 2009.
Kowal P., Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989, wyd. 1, Warszawa 2012.
Kozłowski T., Koniec imperium MSW. Transformacja organów bezpieczeństwa państwa 1989–1990, Warszawa 2019.
Lévesque J., 1989. La fin d’un Empire. L’URSS et la libération de l’Europe de l’Est, Paris 1995.
Mojak R., Instytucja Prezydenta RP w okresie przekształceń ustrojowych 1989–1992, Warszawa 1994.
Momro P., Prezydentura polska w pierwszych latach III RP, Radzymin 2019.
Nałęcz D., Nałęcz T., Czas przełomu 1989–1990, Warszawa 2019.
Nałęcz T., Strażnicy Rzeczypospolitej. Prezydenci Polski w latach 1989–2017, Warszawa 2017.
Skibicki R., Skutki prawne i ekonomiczne tzw. ustawy Wilczka w trzydziestolecie jej uchwalenia, „Wrocławskie Studia Erazmiańskie” 2019, t. 13.
Słomka T., Prezydent Rzeczypospolitej po 1989 r.: ujęcie porównawcze, Warszawa 2005.
Wojnicki J., Kształtowanie się instytucji prezydenta w państwach Europy Środkowej w okresie transformacji ustrojowej [w:] Suweren – zwierzchnik – reprezentant państwa. Głowa państwa w polskiej współczesnej refleksji politycznej, red. R. Ptaszyński, T. Sikorski, Warszawa 2013.
Licenza
Copyright (c) 2026 Pamięć i Sprawiedliwość
Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non commerciale - Non opere derivate 4.0 Internazionale.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Puoi leggere altri articoli dello stesso autore/i
- Patryk Pleskot, Zaoczne wyroki śmierci w stanie wojennym. Casus Romualda Spasowskiego i Zdzisława Rurarza , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 43 N. 1 (2024)
- Patryk Pleskot, Zachód ratuje generała?! Paradoksy zachodniej dyplomacji w czasie przemian w Polsce (czerwiec–lipiec 1989 roku) , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 16 N. 2 (2010)
- Patryk Pleskot, Samobójstwo, wypadek, a może morderstwo? Wokół śmierci Jerzego Zawieyskiego (1969 rok) , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 24 N. 2 (2014)
- Patryk Pleskot, Debata o stanie wojennym w Nairobi, 13 grudnia 2017 roku. Czy warto mówić o najnowszej historii Polski w Kenii? , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 32 N. 2 (2018)
- Patryk Pleskot, Instrukcja instalacji rządów. Sprawozdanie z konferencji „»Władzy raz zdobytej…« Początki systemu komunistycznego w Polsce 1944–1947”, Rzeszów 23–25 października 2019 r. , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 35 N. 1 (2020)
- Patryk Pleskot, Zostać czy wrócić? Emigracja na Zachód polskich stypendystów naukowych w latach 1956–1989 (szkic problemu) , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 19 N. 1 (2012)
- Patryk Pleskot, [konferencje] O zaufaniu i jego braku. Międzynarodowa konferencja naukowa „Trust and distrust in the Eastern Bloc and the Soviet Union, 1956–1991”, University College London, 4–5 VII 2013 r. , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 23 N. 1 (2014)
- Patryk Pleskot, [Konferencje] Potrzeba wiedzy – po raz trzeci. Międzynarodowa konferencja naukowa „Need to Know III. Them vs. Us. Image of the Enemy” – Visby (Szwecja), 26–27 września 2013 r. , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 23 N. 1 (2014)
- Patryk Pleskot, [Recenzja] Patryk Pleskot, Sukces „grzecznej” historii. Niemiecko-francuski podręcznik historii najnowszej , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 15 N. 1 (2010)
- Patryk Pleskot, Skąd przyszliśmy i dokąd zmierzamy. Konferencja „Quo vadis Europo?”, Oświęcim, 6–7 marca 2017 roku , Pamięć i Sprawiedliwość: V. 30 N. 2 (2017)
