Kapitan Wacław Durys (1893–1967) – oficer zawodowy armii II Rzeczypospolitej i ofiara represji stalinowskich
Pamięć i Sprawiedliwość, Том 47 № 1 (2026), pages: 281-302
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264710
Аннотация
Wacław Durys (1893–1967) od 1918 r. brał udział w wojnie polsko-sowieckiej jako żołnierz Wojska Polskiego. W okresie międzywojennym służył najpierw w 4 dywizjonie taborów, a następnie w 10 pułku artylerii polowej (w 1931 r. przemianowanym na 10 pułk artylerii lekkiej). Wziął udział w kampanii polskiej 1939 r., a potem zaangażował się w działalność konspiracyjną w okupowanej stolicy. Walczył w Powstaniu Warszawskim, w jego trakcie odniósł poważną ranę, która oznaczała dla niego zakończenie kariery wojskowej. Po II wojnie światowej pracował najpierw w administracji samorządowej (jako wójt gminy Grabów), a po 1950 r. w Kieleckim Okręgowym Przedsiębiorstwie Mierniczym w Łodzi. Niespodziewanie w 1954 r. został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i poddany brutalnemu śledztwu. W jego wyniku przyznał się do działalności w nielegalnej organizacji o nazwie Bataliony Chłopskie (inna nazwa – Kadrowo Wojskowe Bataliony Chłopskie) i skazany na karę 7 lat więzienia. Stał się w ten sposób ofiarą represji stalinowskich, oskarżenie i wyrok były bowiem bezpodstawne. Po opuszczeniu więzienia w 1955 r. resztę życia spędził w Łodzi, gdzie zmarł i został pochowany.
Библиографические ссылки
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Komenda Miejska Milicji Obywatelskiej w Łodzi, AIPN Ld, 030/8, Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Łodzi, AIPN Ld, 099/408; AIPN Ld, PF 10/433, Sąd Wojewódzki w Łodzi, AIPN Ld, 89/109, t. 1–7; AIPN Ld, 91/167, Urząd Bezpieczeństwa Publicznego na Miasto Łódź, AIPN Ld, PF 10/56, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Łodzi, AIPN Ld, 014/46.
Centralne Archiwum Wojskowe – Wojskowe Biuro Historyczne, 10 pal, I.322.10.14, Akta personalne Wacław Durys, I.481.D.6665, tap. 1049.34.54, Oddział I Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego, I.301.7.151.
Materiały przekazane autorom przez rodzinę Wacława Durysa
Dziennik Personalny MSWojsk 1920, 1923, 1926, 1927.
Dziennik Ustaw 1944.
Kryska-Karski T., Materiały do historii Wojska Polskiego, z. 21: Poprawkiuzupełnienia, skorowidze, Londyn 1987.
Lista starszeństwa oficerów zawodowych z 3 maja 1922 r., Warszawa 1922.
Monitor Polski 1938.
Rybka R., Stepan K., Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939, Kraków 2006.
Fornalska D., Osiedle Montwiłła Mireckiego. Opowieść mieszkańców. Przed wojną / Wysiedlenia/ Powroty, Łódź 2018.
Wspomnienia o Szkole Edwarda Rontalera 1896–1939, red. I. Zawadzki, Warszawa 1960.
Czernielewski K., Jarno W., Garnizon Łódzki Wojska Polskiego 1918–1939, Toruń 2008.
Dobroński A., 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. Gen. Józefa Dwernickiego, Pruszków 1993.
Głowacki L., Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, Warszawa 1985.
Grobicki J., Organizacja kawalerii polskiej w latach 1918–1921, cz. 1, „Przegląd Kawalerii” 1932, t. 9, nr 2.
Herkner S., Zarys historii wojennej 2 Pułku Ułanów Grochowskich im. Gen. Józefa Dwernickiego, Warszawa 1929.
Jarno W., 10 Pułk Artylerii Lekkiej w latach 1919–1939. Zarys dziejów [w:] Wśród dymu i ognia.
Studia i materiały do dziejów artylerii polskiej i obcej, t. 2, red. A. Smoliński, Oświęcim 2016.
Jarno W., Major Edward Rajpold (1894–1980). Zarys biografii, „Przegląd Nauk Historycznych” 2025, t. 24, nr 1.
Jarno W., Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918–1939, Łódź 2001.
Jarno W., Strzelcy Kaniowscy w latach 1919–1939, Warszawa 2004.
Jarno W., Kozłowski W., 10 Dywizja Piechoty w wojnie 1939 roku, Pruszków 2016.
Kuprianis A., Kaniowski 10 Pułk Artylerii Lekkiej w Łodzi 1919–1939: geneza, organizacja i jej zmiany, dyslokacja, „Rocznik Łódzki” 2007, t. 54.
Leroch-Orlot R., Zarys historii wojennej 10 Pułku Kaniowskiego Artylerii Polowej, Warszawa 1929.
Nowak S., Jan Szypowski „Leśnik”, Warszawa 2020 (seria: „Bohaterowie Niepodległej”).
Smoliński A., Jazda Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 12 X 1918 do 25 IV 1920 r., Toruń 2000.
Zarzycki P., 10 Kaniowski Pułk Artylerii Lekkiej, Pruszków 1997.
Лицензия
Copyright (c) 2026 Pamięć i Sprawiedliwość

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-NoDerivatives» («Атрибуция — Некоммерческое использование — Без производных произведений») 4.0 Всемирная.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)
- Artur Kuprianis, Piotr Cichoracki, Joanna Dufrat, Janusz Mierzwa, Oblicza buntu społecznego w II Rzeczypospolitej doby Wielkiego Kryzysu (1930-1935). Uwarunkowania, skala, konsekwencje, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2019, 618 s. , Pamięć i Sprawiedliwość: Том 37 № 1 (2021)
- Artur Kuprianis, Recenzja: Agnieszka Ewa Jędrzejewska, Bez prawa do chwały? Generał brygady Józef Konstanty Olszyna-Wilczyński (1890–1939). Biografia, Księży Młyn, Łodź 2018, 375 s. , Pamięć i Sprawiedliwość: Том 34 № 2 (2019)
Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
PDF (Język Polski)
