Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
Captain Wacław Durys (1893–1967): Professional Officer in the Army of the Second Polish Republic and Victim of Stalinist Repression
Remembrance and Justice, Vol. 47 No. 1 (2026), pages: 281-302
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264710
PDF (Język Polski)
Abstract
From 1918, Wacław Durys (1893–1967) took part in the Polish-Soviet War as a soldier in the Polish Army. During the interwar period, he served in the 4th Transport Division and then in the 10th Field Artillery Regiment (renamed the 10th Light Artillery Regiment in 1931). He took part in the Polish Campaign of 1939 and then became involved with the underground resistance in the occupied capital. He also took part in the Warsaw Uprising, during which he suffered a serious injury that ended his military career. After World War II, he first worked in local government (as mayor of the municipality of Grabów) and, after 1950, worked at the Kielce Regional Surveying Company in Łódź. Unexpectedly, in 1954, he was arrested by the Security Department and subjected to brutal interrogation. As a result, he confessed to being a member of an illegal organization called the Bataliony Chłopskie (Peasants’ Battalions) also known as Kadrowo Wojskowe Bataliony Chłopskie (the Military Cadre Peasants’ Battalions) and was sentenced to seven years in prison. He was a victim of Stalinist repression, as the charges and the sentence were unfounded. After his release from prison in 1955, he spent the rest of his life in Łódź, where he died and was buried.
Keywords
Wojsko Polskie • artyleria • wojna polsko-sowiecka • kampania polska 1939 • Urząd Bezpieczeństwa • Kadrowo Wojskowe Bataliony Chłopskie • represje stalinowskie Polish Army • artillery • Polish-Soviet War • Polish Campaign of 1939 • Security Department • Military Cadre Peasants’ Battalions • Stalinist repression
References
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Komenda Miejska Milicji Obywatelskiej w Łodzi, AIPN Ld, 030/8, Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Łodzi, AIPN Ld, 099/408; AIPN Ld, PF 10/433, Sąd Wojewódzki w Łodzi, AIPN Ld, 89/109, t. 1–7; AIPN Ld, 91/167, Urząd Bezpieczeństwa Publicznego na Miasto Łódź, AIPN Ld, PF 10/56, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Łodzi, AIPN Ld, 014/46.
Centralne Archiwum Wojskowe – Wojskowe Biuro Historyczne, 10 pal, I.322.10.14, Akta personalne Wacław Durys, I.481.D.6665, tap. 1049.34.54, Oddział I Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego, I.301.7.151.
Materiały przekazane autorom przez rodzinę Wacława Durysa
Dziennik Personalny MSWojsk 1920, 1923, 1926, 1927.
Dziennik Ustaw 1944.
Kryska-Karski T., Materiały do historii Wojska Polskiego, z. 21: Poprawkiuzupełnienia, skorowidze, Londyn 1987.
Lista starszeństwa oficerów zawodowych z 3 maja 1922 r., Warszawa 1922.
Monitor Polski 1938.
Rybka R., Stepan K., Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939, Kraków 2006.
Fornalska D., Osiedle Montwiłła Mireckiego. Opowieść mieszkańców. Przed wojną / Wysiedlenia/ Powroty, Łódź 2018.
Wspomnienia o Szkole Edwarda Rontalera 1896–1939, red. I. Zawadzki, Warszawa 1960.
Czernielewski K., Jarno W., Garnizon Łódzki Wojska Polskiego 1918–1939, Toruń 2008.
Dobroński A., 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. Gen. Józefa Dwernickiego, Pruszków 1993.
Głowacki L., Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, Warszawa 1985.
Grobicki J., Organizacja kawalerii polskiej w latach 1918–1921, cz. 1, „Przegląd Kawalerii” 1932, t. 9, nr 2.
Herkner S., Zarys historii wojennej 2 Pułku Ułanów Grochowskich im. Gen. Józefa Dwernickiego, Warszawa 1929.
Jarno W., 10 Pułk Artylerii Lekkiej w latach 1919–1939. Zarys dziejów [w:] Wśród dymu i ognia.
Studia i materiały do dziejów artylerii polskiej i obcej, t. 2, red. A. Smoliński, Oświęcim 2016.
Jarno W., Major Edward Rajpold (1894–1980). Zarys biografii, „Przegląd Nauk Historycznych” 2025, t. 24, nr 1.
Jarno W., Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918–1939, Łódź 2001.
Jarno W., Strzelcy Kaniowscy w latach 1919–1939, Warszawa 2004.
Jarno W., Kozłowski W., 10 Dywizja Piechoty w wojnie 1939 roku, Pruszków 2016.
Kuprianis A., Kaniowski 10 Pułk Artylerii Lekkiej w Łodzi 1919–1939: geneza, organizacja i jej zmiany, dyslokacja, „Rocznik Łódzki” 2007, t. 54.
Leroch-Orlot R., Zarys historii wojennej 10 Pułku Kaniowskiego Artylerii Polowej, Warszawa 1929.
Nowak S., Jan Szypowski „Leśnik”, Warszawa 2020 (seria: „Bohaterowie Niepodległej”).
Smoliński A., Jazda Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 12 X 1918 do 25 IV 1920 r., Toruń 2000.
Zarzycki P., 10 Kaniowski Pułk Artylerii Lekkiej, Pruszków 1997.
License
Copyright (c) 2026 Remembrance and Justice
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Most read articles by the same author(s)
- Artur Kuprianis, Piotr Cichoracki, Joanna Dufrat, Janusz Mierzwa, Oblicza buntu społecznego w II Rzeczypospolitej doby Wielkiego Kryzysu (1930-1935). Uwarunkowania, skala, konsekwencje, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2019, 618 s. , Remembrance and Justice: Vol. 37 No. 1 (2021)
- Artur Kuprianis, Recenzja: Agnieszka Ewa Jędrzejewska, Bez prawa do chwały? Generał brygady Józef Konstanty Olszyna-Wilczyński (1890–1939). Biografia, Księży Młyn, Łodź 2018, 375 s. , Remembrance and Justice: Vol. 34 No. 2 (2019)
