Pokaż  Tom 46 Nr 2 (2025): Pamięć i Sprawiedliwość

Tom 46 Nr 2 (2025)

ISSN:
1427-7476

eISSN:
2957-1723
Dział: Studia

Pomost między Wojskiem Polskim a Polskimi Siłami Zbrojnymi na Obczyźnie. Rola Polskich Misji Wojskowych w Londynie i Paryżu w 1939 r.

Daniel Koreś

https://orcid.org/0000-0003-2766-845X

Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN we Wrocławiu, Muzeum Historyczne w Lubinie

DANIEL KOREŚ – absolwent studiów w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, doktor habilitowany, pracownik Oddziałowego Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz Muzeum Historycznego w Lubinie. Członek redakcji „Przeglądu Historyczno-Wojskowego”. Najważniejsze zainteresowania badawcze: dzieje Wojska Polskiego w XX w., a zwłaszcza biografistyka wojskowa, kampania polska 1939 r., Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, militarne aspekty Powstania Warszawskiego i Komenda Główna Armii Krajowej w latach 1944–1945. Autor i wydawca licznych monografii oraz edycji źródłowych, a także artykułów naukowych poświęconych historii wojskowości i biografistyce militarnej XX w., m.in.: Moja służba Niepodległej. Wspomnienia pułkownika dyplomowanego Józefa Szostaka „Filipa” (1897–1984) (przedmowa i oprac., 2019); W cieniu wyroku na miasto. Pułkownik dyplomowany Józef Szostak „Filip” (1897–1984). Biografia szefa Oddziału III i szefa operacji KG AK (2023).

Pamięć i Sprawiedliwość, Tom 46 Nr 2 (2025), strony: 43-66

Data publikacji: 2026-03-31

https://doi.org/10.48261/PIS254602

Abstrakt

Artykuł zawiera analizę mało dotąd zbadanego zagadnienia działalności Polskich Misji Wojskowych w Londynie i Paryżu w czasie kampanii 1939 r. Autor ukazuje ich ewolucję – od prób uzyskania od sojuszników realnej pomocy dla armii II Rzeczypospolitej, walczącej w kraju, po przekształcenie się w zalążek struktur dowódczych polskiego wojska, odradzającego się na emigracji. Na podstawie źródeł archiwalnych zrekonstruowano działania gen. dyw. Mieczysława Norwida-Neugebauera i gen. dyw. Stanisława Burhardta-Bukackiego na początku II wojny światowej. Ich aktywność – mimo ograniczonej skuteczności – stworzyła symboliczny i organizacyjny pomost między przedwojennym Wojskiem Polskim a Polskimi Siłami Zbrojnymi na obczyźnie.


Centralne Archiwum Wojskowe – Wojskowe Biuro Historyczne, Wojskowe Biuro Badań Historycznych. IX.5.21.18.

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Akta z Kampanii 1939 r. – Akta Sztabu NW z 6 IX 1939 r./MSZ, A.II.14.21, Akta z Kampanii 1939 r. – Akta Sztabu NW z 11 IX 1939 r./MSZ, A.II.19.18, Akta z Kampanii 1939 r. – Akta Sztabu NW z 12 IX 1939 r./MSZ, A.II.20.7, Akta z Kampanii 1939 r. – Akta Sztabu NW z 14 IX 1939 r./MSZ, A.II.22.7, Armia Polska we Francji – Oddział III Operacyjno-Wyszkoleniowy Sztabu NW, A.IV.1/1a, Polskie Siły Powietrzne – Akta Personalne, LOT A.V.1/45c, Relacje z Kampanii 1939 r., B.I.119E., Zastępca szefa Sztabu NW, A.XII.46/1a, A.XII.46/1b, A.XII.46/6

Services Historique de la Défense – Département de l’Armée de Terre, Vincennes, Paris, sygn. 7 N 3002.

The National Archives, Kew, London, The Cabinet Office, CAB 23/100/5, War Office, WO 106/1677.

Depesze wojenne Attachatu Wojskowego przy Ambasadzie RP w Bukareszcie 1939–1940, oprac. T. Dubicki, A. Suchcitz, Tarnowskie Góry 2006.

Dziennik czynności Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego, t. 1: 30 VIII 1939 – 31 VII 1940, wstęp i red. J. Rabiński, Lublin 2016.

Foreign Relations of the United Diplomatic Papers, 1939, t. 1: General, Washington 2018.

Naczelne władze wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939–1945. Dokumenty, red. J. Smoliński, Warszawa 2004.

Poland in the British Parliament 1939–1945, t. 1: British Guarantees to Poland to the Atlantic Charter (March 1939 – August 1941), wyd. W. Jędrzejewicz, New York 1946.

Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1939 (wrzesień–grudzień), red. W. Rojek, Warszawa 2007.

Carton de Wiart A., Moja odyseja, tłum. K. Skonieczny, Warszawa 2016.

Diplomat in Paris 1936–1939. Papers and Memoirs of Juliusz Łukasiewicz Ambassador of Poland, wyd. W. Jędrzejewicz, New York–London 1970.

Hoare S., Nine Troubled Years, Londyn 1954.

Kukiel M., Generał Sikorski, żołnierz i mąż stanu Polski walczącej, Londyn 1970.

Ligocki E., Dialog z przeszłością, Warszawa 1970.

Łukasiewicz J., Dyplomata w Paryżu 1936–1939. Wspomnienia i dokumenty Juliusza Łukasiewicza ambasadora Rzeczpospolitej Polskiej (wydanie rozszerzone), oprac. H. Bułhak, W. Jędrzejewicz, Warszawa 1995.

Raczyński E., W sojuszniczym Londynie. Dziennik ambasadora Edwarda Raczyńskiego 1939–1945, Londyn 1960.

Sword E.R., The Diary and Despatches of a Military Attache in Warsaw, 1938–1939, Londyn 2002.

Szembek J., Diariusz wrzesień–grudzień 1939, oprac. B. Grzeloński, Warszawa 1989.

The Diaries of Sir Alexander Cadogan 1938–1945, wyd. D. Dilks, London 1971.

Time Unguarded. The Ironside Diaries 1937–1940, wyd. D. Kelly, R. Macleod, New York 1963.

Dallek R., Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945, New York–Oxford 1995.

Kania K., Edward Bernard Raczyński 1891–1993, dyplomata i polityk, Warszawa 2014.

Koreś D., Pod znakiem wojny – epilog działalności attaché wojskowego w Paryżu i Brukseli płk. dypl. Wojciecha Fydy w 1939 r. [w:] Wrzesień 1939 r. z perspektywy służb specjalnych, red. R. Majzner, Radomsko 2017.

Maliszewski L., Louis Faury (1874–1947). Przez chwałę do zapomnienia. Losy niezłomnego przyjaciela Polski potargane zawieruchą dziejów, Lublin 2010.

Mazur W., Niebo rozwianych nadziei. Zachodni sojusznicy wobec wojny powietrznej w Polsce we wrześniu 1939 roku, Kraków 2018.

Mazur W., „Offensive pour la Pologne?” Wojskowe aspekty polityki mocarstw zachodnich wobec Polski a konferencja w Abbeville (wiosna–lato 1939 roku), „Kwartalnik Historyczny” 2017, nr 4.

Mazur W., „Zdrajcy z Londynu”. Armia brytyjska a koncepcje wojskowej pomocy dla Polski we wrześniu 1939 roku, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2012, nr 2.

Mazur W., „Sentymentu dla niej nie miał i nie ma…”. Generał Maurice Gamelin wobec sojuszu Francji i Rzeczpospolitej (1935 r. – wrzesień 1939 r.), „Dzieje Najnowsze” 2023, nr 4.

Nowak-Kiełbikowa M., Działalność Brytyjskiej Misji Wojskowej w Polsce od 3 do 18 września 1939 r. w świetle dokumentów brytyjskich [w:] Polska w Europie i świecie w XX stuleciu. Prace ofiarowane Panu Profesorowi Marianowi Leczykowi w 75-lecie urodzin, red. H. Parafianowicz, Białystok 2001.

Ogden A., The Life and Times of Lieutenant General Sir Adrian Carton de Wiart: Soldier and Diplomat, London 2022.

Polskie Siły Zbrojne w II wojnie światowej, t. 1: Kampania wrześniowa, cz. 3: Przebieg działań od 9 do 14 września, Londyn 1959.

Prazmowska A., Britain and Poland 1939–1943: The betrayed ally, Cambridge–New York–Melbourne 1995.

Prazmowska A., Britain, Poland and the Eastern Front, 1939, London–New York–New Rochelle–Melbourne–Sydney 1987.

Smith J.E., FDR, Oświęcim 2017.

Stawecki P., Protokoły rozmów Polskiej Misji Wojskowej w Londynie we wrześniu 1939 r. Przyczynek do historii kampanii polsko-niemieckiej w 1939 r., „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1961, nr 2.

Suchcitz A., Tworzenie polskiej dywizji we Francji we wrześniu 1939 roku [w:] Kampania polska ’39. Militarne i polityczne aspekty z perspektywy siedemdziesięciolecia, red. J. Kirszak, D. Koreś, Wrocław 2011.

Śliżewski G., Lotnicze aspekty polskiej współpracy wojskowej z zachodnimi sojusznikami w latach 1921–1944 [w:] Alianse z wyboru i przymusu. Polskie sojusze militarne w XX i XXI w. Studia przypadków, red. J. Jędrysiak, D. Koreś, Wrocław–Warszawa 2024.

Tebinka J., Zapalec A., Początki współpracy brytyjskich instytucji zajmujących się operacjami specjalnymi z polskim wywiadem wojskowym w 1939 r., „Dzieje Najnowsze” 2019, nr 4.

Wiacek J., Historie de l’Armée Polonaise en France 1939–1940. L’ alliance blessée, Louviers 2022.

Żukowski P.M., Na przełomie pokoju i wojny. Francja w oczach polskiej opinii publicznej od wiosny 1938 roku do lata 1940 roku, Kraków 2012.

                            Pokaż  Tom 46 Nr 2 (2025): Pamięć i Sprawiedliwość

Tom 46 Nr 2 (2025)

ISSN:
1427-7476
eISSN:
2957-1723

Data publikacji:
2026-03-31

Dział: Studia