Niezależne Zrzeszenie Studentów i przełom ustrojowy w Polsce na przykładzie opolskiego środowiska akademickiego w latach 1988–1990
Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, Nr. 14 (2025), pages: 465-490
Publication date: 2025-12-31
https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.17
Abstract
W październiku 1980 r. powstały pierwsze struktury Niezależnego Zrzeszenia Studentów wśród słuchaczy Wyższej Szkoły Inżynierskiej i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, ich funkcjonowanie przerwało jednak wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 r. W późniejszym czasie część członków NZS podejmowała działalność o charakterze konspiracyjnym, m.in. pod szyldem Akademickiego Ruchu Oporu. Inni próbowali się odnaleźć w legalnych strukturach samorządu studenckiego. Organizacyjna i kadrowa ciągłość opolskich struktur NZS została definitywnie zerwana w połowie lat osiemdziesiątych XX w., w związku z dokonaną w 1985 r. nowelizacją ustawy o szkolnictwie wyższym, która znacznie ograniczała uprawnienia samorządu studenckiego, a także z ukończeniem studiów przez ostatnich członków zrzeszenia z lat 1980–1981. Odrodziły się one dopiero na przełomie lat 1988 i 1989, równolegle z odbudową jawnie funkcjonujących struktur związkowych Solidarności. Członkowie NZS brali czynny udział w kampanii poprzedzającej wybory do Sejmu i Senatu PRL 4 czerwca 1989 r. i w istotnej mierze przyczynili się do spektakularnego sukcesu kandydatów Solidarności.
Literaturhinweise
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Opolu [1950] 1983–1990, 065/1309, 065/954, 066/78, 067/33, 08/336, 08/341, t. 3; Rejonowe Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Opole 1975–1990, 122/453, t. 1.
Zasoby archiwalne Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” Śląska Opolskiego (nieuporządkowane).
Zbiory prywatne autora.
Dokumenty władz NSZZ „Solidarność” 1981–1989, wstęp, wybór i oprac. J. Olaszek, Warszawa 2010.
Pawliczek J., Trzynastacy. Rzecz o braterstwie i przyjaźni (historie znane i mniej znane), Opole 2023.
„Aneks” 1989.
„Historia Lokalna” 2011.
„Serwis Informacyjny Ruchu »Wolność i Pokój« – Opole” 1988.
„Solidarność Opolska” 1986, 1989.
„Trybuna Opolska” 1990.
„Tygodnik Wyborczy” 1989.
Anusz A., Niezależne Zrzeszenie Studentów w latach 1980–1989, Warszawa 1991. Bereszyński Z., Inicjatywy opozycyjne wśród młodzieży szkół średnich Opolszczyzny w czasach rewolucji Solidarności (lata 1980–1989), „Res Gestae” 2024, t. 19.
Bereszyński Z., Kontrowersyjne pożegnanie (?) z komunizmem. Przemiany polityczne z lat 1989–1991 i spory na ten temat na przykładzie lokalnego środowiska opolskiego, „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2024, nr 13.
Bereszyński Z., Niezależny ruch studencki w Opolu i komunistyczny aparat represji w latach 1980–1989 [w:] Komunistyczny aparat represji i życie społeczne Opolszczyzny w latach 1945–1989, red. K. Jasiak, Opole 2012.
Bereszyński Z., NSZZ „Solidarność” i rewolucja solidarnościowa na Śląsku Opolskim 1980–1990, t. 1–2, Opole 2014.
Bereszyński Z., Rewolucja „Solidarności” w województwie opolskim 1980–1990.
Historia ilustrowana regionu w czasach przełomu, t. 1–3, wyd. 2, Opole 2021.
Dudek A., Dzieje dziesięciomilionowej „Solidarności” (1980–1981) [w:] Droga do niepodległości. „Solidarność” 1980–2005, red. A. Borowski, M. Łątkowska, T. Mahrburg, Warszawa 2005.
Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, Kraków 2004.
Jabłonowski M., Ostatnie miesiące. Uwagi o sytuacji w PZPR po wyborach w czerwcu 1989 roku, „Zeszyty Naukowe KUL 57” 2014, nr 3.
Kozłowski T., Niezależne Zrzeszenie Studentów 1980–1989 [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 7: Wokół „Solidarności”, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.
Patelski M.. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Opolu 1980–1990. Zarys działalności na tle dziejów lokalnego środowiska akademickiego, Opole 2010.
Polak W., Najtrudniejsze egzaminy. Niezależne Zrzeszenie Studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na tle wydarzeń w kraju i regionie (1980–1982), Toruń 2001.
Skórzyński J., Rewolucja Okrągłego Stołu, Kraków 2009.
Sołtysik Ł., Wojciechowski Tomasz Dariusz [w:] Encyklopedia „Solidarności”. Opozycja w PRL 1976–1989, t. 4, red. J. Olaszek et al., Warszawa 2020.
Wierzbicki M., Harcerstwo niezależne i tzw. niepokorne [w:] Encyklopedia „Solidarności”.
Opozycja w PRL 1976–1989, t. 1, red. M. Łątkowska et al., Warszawa 2010.
Zuba K., Komitety obywatelskie na Śląsku Opolskim (1989–1991), Opole 2000.
Zuba K., Rola ruchu obywatelskiego na Śląsku Opolskim w demontażu systemu autorytarnego i budowie demokracji na szczeblu regionalnym i lokalnym [w:] Upadek systemu komunistycznego na Górnym Śląsku. Wokół przemian 1989 roku w województwach katowickim i opolskim, red. A. Dziuba, S. Rosenbaum, Katowice 2010.
Lizenz
Copyright (c) 2025 Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja

Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Am häufigsten gelesenen Artikel dieser/dieses Autor/in
- Zbigniew Bereszyński, Kontrowersyjne pożegnanie (?) z komunizmem. Przemiany polityczne z lat 1989–1991 i spory na ten temat na przykładzie lokalnego środowiska opolskiego , Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja: Nr. 13 (2024)
- Zbigniew Bereszyński, Od koncesjonowanych stowarzyszeń chrześcijańskich do Solidarności , Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja: Nr. 12 (2023)
Język Polski
English
Русский
Italiano
Français (France)
Deutsch
Українська
Čeština
PDF (Język Polski)
