Język Polski
English
Русский
Italiano
Français (France)
Deutsch
Українська
Čeština
Niezależne Zrzeszenie Studentów (Independent Students’ Association) and Political Transformation in Poland: The Case of the Academic Community in Opole, 1988–1990
Zbigniew Bereszyński
https://orcid.org/0000-0001-9761-8701
Bio
ZBIGNIEW BERESZYŃSKI – Dr. habil. in History, independent researcher, author of i.a. the books NSZZ „Solidarność” i rewolucja solidarnościowa na Śląsku Opolskim [Independent Self-Governing Trade Union “Solidarity” and the Solidarity Revolution in Opole Silesia], Opole: Instytut Pamięci Narodowej, 2014, and Komunistyczny aparat bezpieczeństwa i ludność niemiecka na Górnym Śląsku w latach 1945–1990 [The Communist Security Apparatus and the German Population in Upper Silesia in 1945–1990], 2nd ed., Opole–Gliwice: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2019 (German edition: Der kommunistische Sicherheitsapparat und die deutsche Bevölkerung in Oberschlesien zwischen 1945 und 1990, Opole: Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej / Forschungszentrum der Deutschen Minderheit, 2020).
Komunizm: system-ludzie-dokumentacja, No. 14 (2025), pages: 465-490
Publication date: 2025-12-31
https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.17
PDF (Język Polski)
Abstract
In October 1980, the first structures of the Independent Students’ Association (Niezależne Zrzeszenie Studentów, NZS) were established by students of the Wyższa Szkoła Inżynierska (Higher School of Engineering) and the Wyższa Szkoła Pedagogiczna (Higher School of Pedagogy) in Opole, but their activity was interrupted by the introduction of martial law in December 1981. Subsequently, some members of the NZS engaged in underground activity, including initiatives carried out under the banner of the Academic Resistance Movement (Akademicki Ruch Oporu), while others sought to participate in the legal structures of official student self-government. The organizational and personnel continuity of the Opole NZS structures was definitively broken in the mid-1980s as a result of the 1985 amendment to the Higher Education Act, which significantly curtailed the powers of student self-government, and with the graduation of the last members of the 1980–1981 association. The association was revived only at the turn of 1988 and 1989, in parallel with the reconstruction of the openly functioning structures of the Solidarity trade union. NZS members took an active part in the campaign preceding the elections to the Sejm and Senate of the Polish People’s Republic on 4 June 1989 and contributed significantly to the spectacular success of the Solidarity candidates.
Keywords
Niezależne Zrzeszenie Studentów • NZS • Opole • Wyższa Szkoła Inżynierska • Wyższa Szkoła Pedagogiczna • przełom ustrojowy • wybory 4 czerwca 1989 • transformacja polityczna • 1989 NZS • Independent Students’ Association (Niezależne Zrzeszenie Studentów, NZS) • Opole • Wyższa Szkoła Inżynierska (Higher School of Engineering) • Wyższa Szkoła Pedagogiczna (Higher School of Pedagogy) • political transformation • elections of 4 June 1989 • 4 June 1989 elections • 1989
References
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Opolu [1950] 1983–1990, 065/1309, 065/954, 066/78, 067/33, 08/336, 08/341, t. 3; Rejonowe Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Opole 1975–1990, 122/453, t. 1.
Zasoby archiwalne Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” Śląska Opolskiego (nieuporządkowane).
Zbiory prywatne autora.
Dokumenty władz NSZZ „Solidarność” 1981–1989, wstęp, wybór i oprac. J. Olaszek, Warszawa 2010.
Pawliczek J., Trzynastacy. Rzecz o braterstwie i przyjaźni (historie znane i mniej znane), Opole 2023.
„Aneks” 1989.
„Historia Lokalna” 2011.
„Serwis Informacyjny Ruchu »Wolność i Pokój« – Opole” 1988.
„Solidarność Opolska” 1986, 1989.
„Trybuna Opolska” 1990.
„Tygodnik Wyborczy” 1989.
Anusz A., Niezależne Zrzeszenie Studentów w latach 1980–1989, Warszawa 1991. Bereszyński Z., Inicjatywy opozycyjne wśród młodzieży szkół średnich Opolszczyzny w czasach rewolucji Solidarności (lata 1980–1989), „Res Gestae” 2024, t. 19.
Bereszyński Z., Kontrowersyjne pożegnanie (?) z komunizmem. Przemiany polityczne z lat 1989–1991 i spory na ten temat na przykładzie lokalnego środowiska opolskiego, „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2024, nr 13.
Bereszyński Z., Niezależny ruch studencki w Opolu i komunistyczny aparat represji w latach 1980–1989 [w:] Komunistyczny aparat represji i życie społeczne Opolszczyzny w latach 1945–1989, red. K. Jasiak, Opole 2012.
Bereszyński Z., NSZZ „Solidarność” i rewolucja solidarnościowa na Śląsku Opolskim 1980–1990, t. 1–2, Opole 2014.
Bereszyński Z., Rewolucja „Solidarności” w województwie opolskim 1980–1990.
Historia ilustrowana regionu w czasach przełomu, t. 1–3, wyd. 2, Opole 2021.
Dudek A., Dzieje dziesięciomilionowej „Solidarności” (1980–1981) [w:] Droga do niepodległości. „Solidarność” 1980–2005, red. A. Borowski, M. Łątkowska, T. Mahrburg, Warszawa 2005.
Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, Kraków 2004.
Jabłonowski M., Ostatnie miesiące. Uwagi o sytuacji w PZPR po wyborach w czerwcu 1989 roku, „Zeszyty Naukowe KUL 57” 2014, nr 3.
Kozłowski T., Niezależne Zrzeszenie Studentów 1980–1989 [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 7: Wokół „Solidarności”, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.
Patelski M.. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Opolu 1980–1990. Zarys działalności na tle dziejów lokalnego środowiska akademickiego, Opole 2010.
Polak W., Najtrudniejsze egzaminy. Niezależne Zrzeszenie Studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na tle wydarzeń w kraju i regionie (1980–1982), Toruń 2001.
Skórzyński J., Rewolucja Okrągłego Stołu, Kraków 2009.
Sołtysik Ł., Wojciechowski Tomasz Dariusz [w:] Encyklopedia „Solidarności”. Opozycja w PRL 1976–1989, t. 4, red. J. Olaszek et al., Warszawa 2020.
Wierzbicki M., Harcerstwo niezależne i tzw. niepokorne [w:] Encyklopedia „Solidarności”.
Opozycja w PRL 1976–1989, t. 1, red. M. Łątkowska et al., Warszawa 2010.
Zuba K., Komitety obywatelskie na Śląsku Opolskim (1989–1991), Opole 2000.
Zuba K., Rola ruchu obywatelskiego na Śląsku Opolskim w demontażu systemu autorytarnego i budowie demokracji na szczeblu regionalnym i lokalnym [w:] Upadek systemu komunistycznego na Górnym Śląsku. Wokół przemian 1989 roku w województwach katowickim i opolskim, red. A. Dziuba, S. Rosenbaum, Katowice 2010.
License
Copyright (c) 2025 Komunizm: system-ludzie-dokumentacja
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Most read articles by the same author(s)
- Zbigniew Bereszyński, A Controversial Farewell (?) to Communism. The Political Changes of 1989– 1991 and the Related Polemic on the Example of the Local Environment in Opole , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 13 (2024)
- Zbigniew Bereszyński, From licensed Christian associations to Solidarity , Komunizm: system-ludzie-dokumentacja: No. 12 (2023)
