Náhled No 14 (2025)

No 14 (2025)

ISSN:
2545-3424

eISSN:
2299-890X
##plugins.themes.libcom.section##: Varia

Niezależne Zrzeszenie Studentów i przełom ustrojowy w Polsce na przykładzie opolskiego środowiska akademickiego w latach 1988–1990

Zbigniew Bereszyński

https://orcid.org/0000-0001-9761-8701

ZBIGNIEW BERESZYŃSKI – doktor habilitowany nauk humanistycznych w dziedzinie historii, badacz niezależny, zajmuje się historią społeczno-polityczną Śląska Opolskiego, autor m.in. monografii NSZZ „Solidarność” i rewolucja solidarnościowa na Śląsku Opolskim, Opole 2014, oraz Komunistyczny aparat bezpieczeństwa i ludność niemiecka na Górnym Śląsku w latach 1945–1990, wyd. 2, Opole–Gliwice 2019 (wydanie niemieckie: Der kommunistische Sicherheitsapparat und die deutsche Bevolkerung in Oberschlesien zwischen 1945 und 1990, Opole 2020).

Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, No 14 (2025), ##plugins.themes.libcom.pages##: 465-490

##plugins.themes.libcom.datepubl##: 2025-12-31

https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.17

Abstrakt

W październiku 1980 r. powstały pierwsze struktury Niezależnego Zrzeszenia Studentów wśród słuchaczy Wyższej Szkoły Inżynierskiej i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, ich funkcjonowanie przerwało jednak wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 r. W późniejszym czasie część członków NZS podejmowała działalność o charakterze konspiracyjnym, m.in. pod szyldem Akademickiego Ruchu Oporu. Inni próbowali się odnaleźć w legalnych strukturach samorządu studenckiego. Organizacyjna i kadrowa ciągłość opolskich struktur NZS została definitywnie zerwana w połowie lat osiemdziesiątych XX w., w związku z dokonaną w 1985 r. nowelizacją ustawy o szkolnictwie wyższym, która znacznie ograniczała uprawnienia samorządu studenckiego, a także z ukończeniem studiów przez ostatnich członków zrzeszenia z lat 1980–1981. Odrodziły się one dopiero na przełomie lat 1988 i 1989, równolegle z odbudową jawnie funkcjonujących struktur związkowych Solidarności. Członkowie NZS brali czynny udział w kampanii poprzedzającej wybory do Sejmu i Senatu PRL 4 czerwca 1989 r. i w istotnej mierze przyczynili się do spektakularnego sukcesu kandydatów Solidarności.


Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Opolu [1950] 1983–1990, 065/1309, 065/954, 066/78, 067/33, 08/336, 08/341, t. 3; Rejonowe Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Opole 1975–1990, 122/453, t. 1.

Zasoby archiwalne Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” Śląska Opolskiego (nieuporządkowane).

Zbiory prywatne autora.

Dokumenty władz NSZZ „Solidarność” 1981–1989, wstęp, wybór i oprac. J. Olaszek, Warszawa 2010.

Pawliczek J., Trzynastacy. Rzecz o braterstwie i przyjaźni (historie znane i mniej znane), Opole 2023.

„Aneks” 1989.

„Historia Lokalna” 2011.

„Serwis Informacyjny Ruchu »Wolność i Pokój« – Opole” 1988.

„Solidarność Opolska” 1986, 1989.

„Trybuna Opolska” 1990.

„Tygodnik Wyborczy” 1989.

Anusz A., Niezależne Zrzeszenie Studentów w latach 1980–1989, Warszawa 1991. Bereszyński Z., Inicjatywy opozycyjne wśród młodzieży szkół średnich Opolszczyzny w czasach rewolucji Solidarności (lata 1980–1989), „Res Gestae” 2024, t. 19.

Bereszyński Z., Kontrowersyjne pożegnanie (?) z komunizmem. Przemiany polityczne z lat 1989–1991 i spory na ten temat na przykładzie lokalnego środowiska opolskiego, „Komunizm: System – Ludzie – Dokumentacja” 2024, nr 13.

Bereszyński Z., Niezależny ruch studencki w Opolu i komunistyczny aparat represji w latach 1980–1989 [w:] Komunistyczny aparat represji i życie społeczne Opolszczyzny w latach 1945–1989, red. K. Jasiak, Opole 2012.

Bereszyński Z., NSZZ „Solidarność” i rewolucja solidarnościowa na Śląsku Opolskim 1980–1990, t. 1–2, Opole 2014.

Bereszyński Z., Rewolucja „Solidarności” w województwie opolskim 1980–1990.

Historia ilustrowana regionu w czasach przełomu, t. 1–3, wyd. 2, Opole 2021.

Dudek A., Dzieje dziesięciomilionowej „Solidarności” (1980–1981) [w:] Droga do niepodległości. „Solidarność” 1980–2005, red. A. Borowski, M. Łątkowska, T. Mahrburg, Warszawa 2005.

Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, Kraków 2004.

Jabłonowski M., Ostatnie miesiące. Uwagi o sytuacji w PZPR po wyborach w czerwcu 1989 roku, „Zeszyty Naukowe KUL 57” 2014, nr 3.

Kozłowski T., Niezależne Zrzeszenie Studentów 1980–1989 [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 7: Wokół „Solidarności”, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.

Patelski M.. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Opolu 1980–1990. Zarys działalności na tle dziejów lokalnego środowiska akademickiego, Opole 2010.

Polak W., Najtrudniejsze egzaminy. Niezależne Zrzeszenie Studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na tle wydarzeń w kraju i regionie (1980–1982), Toruń 2001.

Skórzyński J., Rewolucja Okrągłego Stołu, Kraków 2009.

Sołtysik Ł., Wojciechowski Tomasz Dariusz [w:] Encyklopedia „Solidarności”. Opozycja w PRL 1976–1989, t. 4, red. J. Olaszek et al., Warszawa 2020.

Wierzbicki M., Harcerstwo niezależne i tzw. niepokorne [w:] Encyklopedia „Solidarności”.

Opozycja w PRL 1976–1989, t. 1, red. M. Łątkowska et al., Warszawa 2010.

Zuba K., Komitety obywatelskie na Śląsku Opolskim (1989–1991), Opole 2000.

Zuba K., Rola ruchu obywatelskiego na Śląsku Opolskim w demontażu systemu autorytarnego i budowie demokracji na szczeblu regionalnym i lokalnym [w:] Upadek systemu komunistycznego na Górnym Śląsku. Wokół przemian 1989 roku w województwach katowickim i opolskim, red. A. Dziuba, S. Rosenbaum, Katowice 2010.

Licence

Copyright (c) 2025 Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja

Creative Commons License

Tato práce je licencována pod Mezinárodní licencí Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0

Bereszyński, Z. (2025). Niezależne Zrzeszenie Studentów i przełom ustrojowy w Polsce na przykładzie opolskiego środowiska akademickiego w latach 1988–1990. Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, (14), 465–490. https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.17

##plugins.themes.libcom.statistics##

Stažení

Data o stažení nejsou doposud dostupná.

##plugins.themes.libcom.share##


                            Náhled No 14 (2025)

No 14 (2025)

ISSN:
2545-3424
eISSN:
2299-890X

Data publikacji:
2026-02-11

Dział: Varia