Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
Polityka orderowa w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie
Krzysztof Filipow
https://orcid.org/0000-0002-0748-4277
Komisja Nauk Humanistycznych PAN Oddział Olsztyn-Białystok
BiogramKRZYSZTOF FILIPOW – prof. nadzw. dr hab., prof. honoris causa Centralnoukraińskiego Uniwersytetu Technicznego w mieście Kropivnycki i Uniwersytetu im. G. Skovorody w Perejasławiu (Ukraina). Członek Komisji Historii Wojen i Wojskowości Polskiej Akademii Umiejętności, Komisji Nauk Humanistycznych Polskiej Akademii Nauk Oddział Olsztyn–Białystok. Konsultant zagraniczny Centrum Historii Pieniądza Ukrainy na uniwersytecie w Perejasławiu. Autor publikacji z zakresu nauk pomocniczych, historii wojskowości i historii wojska wydawanych w Polsce i za granicą. Autor monografii polskich orderów, odznaczeń i odznak pułków WP. Wydał dwie syntezy poświęcone falerystyce od XVII do XX w. Autor wielu opracowań i monografii, m.in: Order Virtuti Militari 1792–1945 (1990), Order Orła Białego 1705–2005 (2005) oraz „Zasłudze Rzeczypospolitej...”. Ordery, odznaczenia, odznaki honorowe i pamiątkowe II Rzeczypospolitej 1919–1939(2019).
Pamięć i Sprawiedliwość, Tom 46 Nr 2 (2025), strony: 91-120
Data publikacji: 2026-03-31
https://doi.org/10.48261/PIS254604
PDF
Abstrakt
Przegrana Polski w wojnie z Niemcami we wrześniu 1939 r. i odtworzenie jej sił zbrojnych we Francji stworzyły nowe podejście do dekoracji żołnierzy za czyny bojowe. Walki o Narwik i kampania francuska 1940 r. dały impuls do wznowienia nadawania orderów i odznaczeń w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Późniejszy udział tych sił w walkach w Afryce Północnej i w bitwie o Anglię pozwolił na dekorowanie Orderem Wojennym Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Odznaczano także polskich marynarzy i żołnierzy podziemia w okupowanym kraju. Nie zapominano o cudzoziemcach. Walki w kampanii włoskiej i we Francji w latach 1944–1945 przyniosły nowe nadania orderów i odznaczeń. Obok wyżej wymienionych nadawano także Krzyż Zasługi z Mieczami; pojawiły się odznaczenia pamiątkowe, wręczane żołnierzom PSZ na Zachodzie po zakończeniu wojny: Krzyż Monte Cassino, Medal Wojska, Medal Morski oraz Medal Lotniczy. Polityka orderowa władz wojskowych była dostosowana do warunków wojny. Nie stosowano masowych nadań za czyny bojowe, a liczba odznaczonych była adekwatna do wysiłku wojennego polskich żołnierzy. Za wojnę lat 1939–1945 odznaczono orderami i odznaczeniami bojowymi 72 508 osób (stan na 30 kwietnia 1948 r.).
Słowa kluczowe
ordery • odznaczenia • Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie • Order Wojenny Virtuti Militari • Krzyż Walecznych • Krzyż Zasługi z Mieczami • Krzyż Monte Cassino • Medal Wojska • Medal Morski • Medal Lotniczy Orders • decorations • Polish Armed Forces in the West • Virtuti Militari Order • Cross of Valor • Cross of Merit with Swords • Cross of Monte Cassino • Army Medal • Naval Medal • Air Medal
Bibliografia
Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie, A.XII.85, Sztab NW i Ministerstwo Spraw Wojskowych / Ministerstwo Obrony Narodowej; Referat odznaczeń Gabinetu NW, A.XII.77, Kapituła Orderu Virtuti Militari, A.XII.85/179, Zestawienia odznaczeń Orderu Virtuti Militari, KW oraz Krzyży Zasługi z Mieczami za II wojnę światową (1939–1947), A.XII.85/213, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino – rozkazy ogólne (1944–1956), A.XII.85/192, Korespondencja dotycząca projektów, statutów, Medali Wojska, Morskiego i Lotniczego i za kampanię polską (1945–1946), A.XII.77/31, Protokoły posiedzeń Kapituły Virtuti Militari numer 25–29 (1947–1948), A.XII.77/38, Teczka kanclerza, korespondencja w sprawach członków (1943–1949), R.82, Rozkazy.
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej o Medalu Wojska, Dziennik Ustaw RP nr 9 z 4 lipca 1945 r., poz. 29, s. 68.
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej o Medalu Lotniczym, Dziennik Ustaw RP nr 9 z 4 lipca 1945 r., poz. 27, s. 66.
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej o Medalu Morskim, Dziennik Ustaw nr 9 z 4 lipca 1945 r., poz. 28, s. 67.
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej o Medalu Morskim Polskiej Marynarki Handlowej, Dziennik Ustaw nr 9 z 4 lipca 1945 r., poz. 30, s. 69.
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 20 października 1942 r. o zmianie ustawy z dnia 23 czerwca 1923 r. o ustanowieniu „Krzyża Zasługi”.
Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej z 1942 r., nr 9, poz. 19.
Dziennik Personalny MON nr 1 z 1 lutego 1943 r.
Dziennik Rozkazów NW i Ministra Obrony Narodowej 1944, nr 5, poz. 64.
Dziennik Ustaw RP nr 8 z 9 sierpnia 1943 r.
Dziennik Ustaw RP nr 9 z 4 lipca 1945 r.
„W Polu”, 3 II 1945 r.
Kopański S., Wspomnienia wojenne 1939–1946, Londyn 1961.
Zając J., W Szkocji i na Środkowym Wschodzie, Londyn 1967.
https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/tadeusz-salski, dostęp: 29 VIII 2025 r.
A.D., Krzyż Zasługi z Mieczami dla Polskiej Marynarki Handlowej, „Polska na Morzach” 1945, czerwiec–lipiec, nr 27.
Berg K. de, Medal za Ratowanie Ginących w drugiej wojnie światowej, „Materiały. Dokumenty. Archiwalia. Studia”, Londyn 2019, z. 18.
Bończa-Tomaszewski W., Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak, Warszawa 1939.
Filipow K., Krzyż Monte Cassino i jego recepcja w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie [w:] Monte Cassino. 2 Korpus w bitwie o Monte Cassino – stan badań w 75-lecie bitwy, red. T. Siewierski, Warszawa–Koszalin 2019 („Monografie Politechniki Koszalińskiej”, nr 365).
Filipow K., Odznaczenia marynarzy PSZ na Zachodzie (1939–1947), „Biuletyn Historyczny Muzeum Marynarki Wojennej” 2025, nr 40 (w druku).
Filipow K., Order Orła Białego 1705–2005, Białystok 2005.
Filipow K., Order Virtuti Militari 1792–1945, Warszawa 1990.
Filipow K., Ordery i odznaczenia II Rzeczypospolitej 1919–1939 [w:] Blask orderów. W 100-lecie odzyskania niepodległości, red. T. Jeziorowski, M. Skotnicki, Warszawa 2019.
Filipow K., Ordery i odznaczenia władz polskich na uchodźstwie (1939–1992) [w:] Blask orderów. W 100-lecie odzyskania niepodległości, red. T. Jeziorowski, M. Skotnicki, Warszawa 2019.
Filipow K., Wskrzeszenie Orderu Orła Białego w Odrodzonej Rzeczypospolitej – Za Ojczyznę i Naród [w:] Za Ojczyznę i Naród. 300 lat Orderu Orła Białego, red. M. Męclewska et al., Warszawa 2005.
Filipow K., „Zasłudze Rzeczypospolitej…”. Ordery, odznaczenia, odznaki honorowe i pamiątkowe II Rzeczypospolitej 1919–1939, Warszawa 2019.
Krotke Z., Polski Krzyż Zasługi 1923–2000. Dzieje i katalog, Białystok–Lublin 2010.
Kuczyński S.K., Herb Warszawy, Warszawa 1977.
Murgrabia J., Ordery i odznaczenia PSZ na Zachodzie, „Muzealnictwo Wojskowe” 1995, t. 7.
Murgrabia J., Symbole wojskowe PSZ na Zachodzie 1939–1946, Warszawa 1990.
Piaskowski S.M., Okręty Rzeczypospolitej Polskiej 1920–1946, New York 1981.
Puchalski Z., Dzieje polskich znaków zaszczytnych, Warszawa 2000.
Rudzki C., Polskie okręty podwodne 1926–1969, Warszawa 1985.
Stolarski R., Wroński M., Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino, Tarnowskie Góry 2001.
Zieliński J., Symbolika Polskiego Lotnictwa Wojskowego, Warszawa 2012.
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
