Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
Oczy partii. Instrukcja o pracy Oddziałów Cenzury Wojennej Urzędu Bezpieczeństwa wydana na początku 1945 r.
Filip Musiał
https://orcid.org/0000-0002-7329-886X
Oddział IPN w Krakowie, Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
BiogramFILIP MUSIAŁ (ur. 1976), dr hab., historyk, politolog. Pracownik Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, profesor na Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie. Autor kilkuset artykułów naukowych i popularnonaukowych oraz autor, współautor i redaktor kilkudziesięciu publikacji zwartych z zakresu historii Polski XX w.
Rafał Opulski
https://orcid.org/0000-0001-9772-0298
Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Krakowie, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
BiogramRAFAŁ OPULSKI (ur. 1980), dr, historyk, politolog, kulturoznawca. Pracownik Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie i wykładowca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Autor kilkudziesięciu artykułów naukowych i popularnonaukowych z zakresu propagandy politycznej, historii XX w., polityki historycznej i antropologii polityki. Autor monografii pt. Bestiariusz komunistów. Mitologizacja wroga w propagandzie politycznej Polski „ludowej” w latach 1944–1956 (w druku).
Pamięć i Sprawiedliwość, Tom 46 Nr 2 (2025), strony: 256-284
Data publikacji: 2026-03-31
https://doi.org/10.48261/PIS254611
PDF
Abstrakt
Cenzura wojenna, działająca w ramach Resortu/Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, miała znaczący wpływ na umacnianie komunistycznej władzy w początkowym okresie Polski „ludowej”. W latach 1944–1946 jej pracownicy, w ramach perlustracji korespondencji, dokonali przeglądu milionów przesyłek. Publikowana poniżej instrukcja o pracy oddziałów cenzury wojennej była podstawą ich działalności. Zawierała ona wytyczne dotyczące pracy oraz szczegółowy podział obowiązków pomiędzy kontrolerów, cenzorów, starszych cenzorów, referentów, starszych referentów i kadrę zarządzającą. Instrukcję uzupełniał wykaz cenzorski, zawierający treści uznane za zagrażające interesom władzy i przeznaczone do eliminacji.
Bibliografia
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, AIPN, 01265/750/D, Sprawozdania byłego Wydziału Cenzury Wojennej i Wojskowej 1944–1945, AIPN, 1572/3351, Pracownicy resortowej cenzury wojennej – zatrudnienie, przywracanie do pracy, skierowania do dyspozycji, zwolnienia. Wyciągi z rozkazów personalnych.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, AIPN Bi, 045/718, Zarządzenia i rozkazy MBP za lata 1944–1945, AIPN Bi, 045/729, Zarządzenia i okólniki kierownika RBP w Lublinie za rok 1944.
DzU 1944, nr 17, poz. 93, Dekret PKWN z dnia 28 grudnia 1944 r. o wprowadzeniu wojennej cenzury korespondencji.
DzU 1945, nr 26, poz. 158, Dekret z dnia 26 czerwca 1945 r. o zniesieniu cenzury korespondencji.
DzU 1946, nr 19, poz. 131, Dekret z dnia 9 kwietnia 1946 r. o zniesieniu cenzury korespondencji kierowanej do jednostek wojskowych i z jednostek wojskowych.
DzU 1946, nr 54, poz. 303, Dekret z dnia 13 września 1946 r. o zniesieniu cenzury korespondencji zagranicznej, radiotelegramów i rozmów radiowych.
Michał Taboryski. Katalog funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/45065, dostęp 25 XII 2024 r.
Urbach Pola. Katalog funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/149219, dostęp 5 VII 2025 r.
Dźwigał M., Wierbłowska Hanna [w:] Leksykon bezpieki. Kadra kierownicza aparatu bezpieczeństwa (1944–1956), t. 4, red. W. Bagieński, M. Dźwigał, Warszawa 2023.
Musiał F., Opulski R., Cenzura wojenna w strukturze aparatu represji Polski „ludowej” w latach 1944–1946 (w przygotowaniu do druku).
Piotrowski M., Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem, Lublin 2000.
Twarze białostockiej bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Białymstoku. Informator personalny, red. P. Łapiński, oprac. P. Kalisz, Ł. LubiczŁapiński, P. Łapiński, M. Markiewicz, Białystok 2007.
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Inne teksty tego samego autora
- Daniel Czerwiński, Rafał Opulski, Od Redakcji , Pamięć i Sprawiedliwość: Tom 44 Nr 2 (2024)
- Zdzisław Zblewski, Mariusz Mazur, Filip Musiał, Andrzej Nowak, Krzysztof Zamorski, [Dyskusja] Wybrane problemy metodologii i metodyki badań nad najnowszą historią Polski , Pamięć i Sprawiedliwość: Tom 20 Nr 2 (2012)
- Wojciech Frazik, Filip Musiał, Wojciech Czuchnowski, [Recenzja] Wojciech Czuchnowski, Blizna. Proces Kurii krakowskiej 1953, ZNAK, Kraków 2003, ss. 214 , Pamięć i Sprawiedliwość: Tom 3 Nr 1 (2003)
- Wojciech Frazik, Filip Musiał, Aparat represji wobec tarnowskich struktur Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” , Pamięć i Sprawiedliwość: Tom 5 Nr 1 (2004)
- Filip Musiał, Jarosław Szarek, Działania operacyjne SB wobec „Tygodnika Powszechnego” w latach 1957–1965 (wybrane zagadnienia) , Pamięć i Sprawiedliwość: Tom 10 Nr 2 (2006)
- Rafał Opulski, Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji „Z dala od Centrum. Sierpień 1980 na południu Polski w świetle działań partii i bezpieki”, Katowice, 24-25września 2020r. , Pamięć i Sprawiedliwość: Tom 38 Nr 2 (2021)
