Stosunek sowieckich partyzantów do uciekinierów z gett na zachodnim Polesiu w relacjach tamtejszych Żydów
Pamięć i Sprawiedliwość, Том 47 № 1 (2026), pages: 303-333
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264711
Аннотация
Artykuł poświęcony jest relacjom między Żydami zbiegłymi z gett i obozów pracy na zachodnim Polesiu (obecnie Białoruś) a sowieckimi partyzantami operującymi na tym terenie w latach 1941–1944. Źródła mówią o co najmniej 2 tys. zbiegów, szukających ocalenia w lasach. Do końca niemieckiej okupacji dożyło tylko ok. 300 z nich. Tekst zawiera wyjaśnienie, dlaczego zdecydowana większość Żydów zginęła. Jedną z przyczyn była wrogość ze strony niektórych partyzantów. Niemniej kilkuset Żydów przeżyło okres Holokaustu przede wszystkim dzięki pomocy partyzantów.
Библиографические ссылки
Archiwum Yad Vashem, AYV, o.3, t. 421, Relacja Mordechaja Zajczyka, AYV, o.3, t. 1139, Relacja Mariana Poznańskiego, AYV, o.3, t. 2053, Relacja Menasze Perczyka, AYV, o.3, t. 2104, Relacja Jakuba Dawidowicza, AYV, o.3, t. 2186, Relacja Feliksa Prawera, AYV o.3, t. 2220, Relacja Racheli Winokur, AYV, o.3, t. 2246, Relacja Mosze Tuchmana, AYV, o.3, t. 2285, Relacja Josefa Bedera, AYV, o.3, t. 2999, Relacja Mosze Abramowicza, AYV, o.3, t. 3246, Relacja Mosze Tuchmana, AYV, o.3, t. 3513, Relacja Szolema Kliguna, AYV, o.3, t. 3668, Relacja Szamai Tukiel, AYV, o.3, t. 3926, Relacja Dawida Cukrowicza, AYV, o.3, t. 5268, Relacja Sary Orbach, AYV, o.3, t. 6078, Relacja Hirsza Reichmana, AYV, o.3, t. 8236, Relacja Szeindli Ginzburg.
Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, 301, t. 156, Relacja Jankiela Reznika, 301, t. 286, Relacja Lei Romanowskiej, 301, t. 366, Relacja Izaaka Lichtenberga, 301, t. 3134, Relacja Mosze Lando.
Bundesarchiv Ludwigsburg, BALg, B-162, t. 21876, Ulotka adresowana do partyzantów na Polesiu, listopad 1942 r., BAL, B-162, t. 2324, Zeznanie: Goldy Galeckiej z d. Scherman, 2 IV 1961 r., k. 128.
Narodowe Archiwum Republiki Białoruś, fond 1450, opis 5, t. 339, Spis składu dowództwa oddziałów partyzanckich w obwodzie brzeskim, 1 VIII 1943 r.
Zbiory audiowizualne Fundacji Spielberga, USC SF, nr 11542, Relacja Elimelecha Kaca, USC SF, nr 35697, Relacja Benimina Dubowskiego, USC SF, nr 50569, Relacja Borysa Ginzburga.
„Deutsche-Ukraine Zeitung”, 18 III 1942, nr 47.
„Ураински Голос”, 6 XI 1941, nr 8; 20 XI 1941, nr 10.
Alperin M., Unter fremde un eygene Himlen, Tel Awiw 1972.
Antopol. Sefer Zicharon, Tel Awiw 1972.
Bakalchuk M., Zikhroynes fun a yiddishn partizan, Buenos Aires 1958.
Drohishn. Finf hundert yor yiddishnlebn, Chicago 1958.
Kobrin. Zamlbuch, Buenos Aires 1952.
Pinkas Byten. Der Oyfkum un untergang fun a yiddischer Kehila, Buenos Aires 1954.
Schulman F., Die Schreie meines Volkes in Mir, München 1998.
Sołomian-Łoc F., Getto i gwiazdy, Warszawa 1993.
YzkorBuch fun der yidihzer Kehila in KaminKashirski un umgegent, Tel Awiw 1965.
Relacja Jakuba Szepetyńskiego, http://iremember.ru/memoirs/partizani/shepetinsky-yakov-isaakovich, s. 32, dostęp 6 IV 2021 r.
Relacja złożona przez Zachara Zimaka; zob. http://iremember.ru/memoirs/partizani/zimak-zakhar-osherovich, s. 26, dostęp 6 IV 2021 r.
Arad Y., In the shadow of the red banner. Soviet Jews in the war against Nazi Germany, Jerusalem 2010.
Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933–1945, t. 2, cz. 1–2, red. M. Dean, Bloomington-Indianapolis 2012.
Gogun A., Partyzanci Stalina na Ukrainie. Nieznane działania 1941–1944, Warszawa 2010.
Gringauz S., Some methodological problems in the study of the ghetto, „Jewish Social Studies” 1950, t. 12, nr 1 (January).
Holub C., Okręg Poleski ZWZAK w latach 1939–1944. Zarys dziejów, Warszawa 1991.
Iwaniec E., Napad sowieckiej partyzantki na Kosów Poleski 3 sierpnia 1942 r. (sukces czy klęska?), „Białoruskie Zeszyty Historyczne” 2006, nr 25.
Juchniewicz M., Na wschód od Bugu. Polacy w walce antyhitlerowskiej na ziemiach ZSRR 1941–1944, Warszawa 1985.
Juchniewicz M., Polacy w radzieckim ruchu podziemnym 1941–1944, Warszawa 1973.
Kaczerginski M., Der jidiszer ontajl in der partizanerbawegung fun SowetRusland, Rojm 1948.
Kahanovich M., Der Yiddisher onteyl in der partizanerbavegung fun SovetRusland, Roym–Nyu York 1948.
Kahanowich M., Di milhome fun di yiddishe partizaner in mizrahEyrope, t. 1–2, Buenos Aires 1956.
Kahanowitz M., Why not separate Jewish Partisan Movement was established during World War II, „Yad Vashem Studies” 1957, t. 5.
Kantorovich N., Di Yiddishe viderstandbavegung in Pyjln baatn 2tn weltkrig (1941–1945), New York 1967.
Mironowicz E., Rok 1941 na Białorusi, „Białoruskie Zeszyty Historyczne” 2011, nr 35.
Mironowicz E., Sowieckie wojsko podziemne na Białorusi, „Białoruskie Zeszyty Historyczne” 2013, nr 39.
Motyka G., Ukraińska partyzantka 1942–1960. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii, Warszawa 2006.
Musiał B., Sowieccy partyzanci 1941–1944. Mity i rzeczywistość, Poznań 2011.
Rączy E., Polemics on the survival strategies applied by Jews on the Aryan side of Dębica county, „UR Journal of Humanities and Social Sciences” 2023, nr 1.
The Yad Vashem Encyclopedia of the Ghettos during the Holocaust, t. 1–2, red. G. Miron, Sh. Shulhani, Jerusalem 2009.
Turonek J., Białoruś pod niemiecką okupacją, Warszawa 1993.
Буг в огне, ред. В. Греков, Минск 1970.
Выжитьподвиг. Воспоминание и документы о минском гетто, ред. И. Герасимова, В. Селеменев, Минск 2008.
Йоффе Э., Страницы истории Евреев, Минск 1996.
Максимова Е., Жил ли праведник по правде, „Известия”, 1 III 1995, nr 39.
Памяць. Ганцавіцкі раён, Минск 1999.
Памяць. Ӏвацзвіцкі раён, Минск 1997.
Памяць. Камянецки раён, Минск 1997.
Памяць. Лунінецкі раён, Минск 2001.
Памяць. Столински раён, Минск 2003.
Регионы Беларуси. Бресстскя областью. В двух книгах , к. 1–2, Минск 2009.
Савинова Е., Народная борьба в бретской области против немецкофашистских оккупантов (1941–1944 гг), Диссертация, Московский государственный областной университет, Москва 2008.
Лицензия
Copyright (c) 2026 Pamięć i Sprawiedliwość

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-NoDerivatives» («Атрибуция — Некоммерческое использование — Без производных произведений») 4.0 Всемирная.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)
- Grzegorz Berendt, Udział kawalerii SS w masowych zbrodniach na Żydach dokonanych na Polesiu latem 1941 r. , Pamięć i Sprawiedliwość: Том 35 № 1 (2020)
Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
PDF (Język Polski)
