Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
The Third Reich’s Armed Forces as a Tool of Occupation Policy in the General Governorate: New Research Proposals
Tomasz Gajownik
https://orcid.org/0000-0003-2580-5107
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
BioTOMASZ GAJOWNIK – PhD. in history, assistant professor at the Institute of History of the University of Warmia and Mazury in Olsztyn. Graduate of the Nicolaus Copernicus University in Toruń. His research interests include 20th-century history, with a particular focus on the history of the Baltic States, the history of Polish military intelligence in 1918–1945, and the German occupation of Polish territories. Author of several dozen publications, including monographs on the activities of the General (Main) Staff of the Polish Army Branch II in Lithuania in 1921–1939 and the activities of military attachés of the Second Polish Republic in the Baltic States.
Remembrance and Justice, Vol. 46 No. 2 (2025), pages: 194-208
Publication date: 2026-03-31
https://doi.org/10.48261/PIS254608
PDF (Język Polski)
Abstract
Over the past 20 years, the possibilities of use of the new digital technologies to improve access to archival materials via the Internet has emerged. Thanks to modern technologies, using archival resources has become simpler and less costly. American and German archives are leading the way in providing access to documents from the World War II years. The possibilities offered to historians today make it possible to deepen research on various aspects of the conflict, among them, the history of the German occupation of Poland. One of the most interesting research problems is the organization and functioning of the Third Reich’s armed forces in the General Governorate.
Keywords
II wojna światowa • okupacja • Generalne Gubernatorstwo • III Rzesza • siły zbrojne World War II • occupation • General Governorate • Third Reich • armed forces
References
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Kr 075/1.
Archiwum Państwowe w Warszawie, Sąd Niemiecki w Warszawie.
Bundesarchiv – Militär Abteilung (Freiburg), Generalkommandos und Höhere Kommando – RH24, Kommandanten der rückwärtigen Armeegebiet – RH23, Kommandanturen den Militärverwaltung – RH36, Militärbefehlshaber im Generalgouvernement – RH 5323.
Centralne Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, Fond 500 – zdobyczne akta niemieckie.
National Archives and Records Administration, T77: Oberkommando der Wehrmacht/ Wehrwirtschafts und Rüstungsamt, T78: Oberkommando des Heeres / Fremde Heere Ost.
Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 grudnia 1946 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, DzU 1946, nr 69, poz. 377.
https://bip.uksw.edu.pl/node/257, dostęp 30 XI 2024 r.
https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,7595,obrona-pracy-doktorskiej-mgr-bartlomieja-gryty,124837.chtm, dostęp 30 XI 2024 r.
https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2022/1202/082944-recenzja-nr-1.pdf, dostęp 30 XI 2024 r.
https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2022/1202/082945-recenzja-nr-2.pdf, dostęp 30 XI 2024 r.
https://wwii.germandocsinrussia.org/de/nodes/1-camo-bestand-500, dostęp 30 XI 2024 r.
Eksploatacja siły roboczej i grabież ziem polskich przez Wehrmacht w końcowym okresie II wojny światowej, wybór źródeł i oprac. E. Kozłowski, P. Matusak, Poznań 1986 („Documenta Occupationis”, t. 12).
Nazi Occupation „Law” in Poland: Selected Documents, cz. 2: The General Government, wybór i oprac. K.M. Pospieszalski, Poznań 2019 („Documenta Occupationis”, t. 6).
Bączyk N., Terror niemiecki w powiecie Garwolin 1939–1944, Warszawa 2024.
Böchler J., Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce. Wrzesień 1939. Wojna totalna, Kraków 2009.
Brones M., Niektóre problemy grabieży ekonomicznej w Polsce dokonywanej przez Wehrmacht w okresie 1.9 – 25.10.1939 r., „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce” 1968, t. 18.
Ceran T., Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce, Bydgoszcz–Warszawa 2024.
Datner S., 55 dni Wehrmachtu w Polsce. Zbrodnie dokonane na polskiej ludności cywilnej w okresie 1. IX – 25. X 1939, Warszawa 1967.
Giziowski R., The Enigma of general Blaskowitz, Barnsley, South Yorkshire 1997.
Graczyk K., Niemieckie sądy specjalne w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945, Warszawa 2025.
Graczyk K., Sondergericht Kattowitz 1939–1945: Sąd specjalny w Katowicach 1939–1945, Warszawa 2020.
Hammel K., Kompetenzen und Verhalten der Truppe im rückwärtigen Heeresgebiet [w:] Die
Soldaten der Wehrmacht, red. H. Poeppel, W.K.P. von Preußen, K.G. von Hase, München 1999.
Hasenclever J., Wehrmacht und Besatzungpolitik in der Sowjetunion: die Befehlshaber der rückwärtigen Heeresgebiete 1941–1943, Paderborn–München 2010.
Jasiński Ł., Sprawiedliwość i polityka. Działalność Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich/ Hitlerowskich w Polsce 1945–1989, Warszawa 2018.
Kobuszewski B., Walka z transportem kolejowym w dystrykcie warszawskim (1942–1944). Próba bilansu (część I), „Rocznik Mazowiecki” 2006, nr 18.
Kubicki M., Okupacja niemiecka w powiecie starogardzkim w latach 1939–1945, Gdańsk–Warszawa 2024.
Lityński A., O prawie i sądach początków Polski Ludowej, Białystok 1999.
Madajczyk C., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1, wyd. 2, Warszawa 2019.
Matusak P., Przemysł na ziemiach polskich w latach II wojny światowej, t. 1: Eksploatacja przez okupantów i konspiracja przemysłowa Polaków, Warszawa–Siedlce 2009.
Matusak P., Ruch oporu w Polsce 1939–1945, Katowice 1987.
Messenger Ch., The Last Prussian: A Biography of Field Marshal Gerd von Rundstedt, 1875–1953, Barnsley, South Yorkshire 2011.
Michta N., Z lat walki, wyd. 2, Warszawa 1988.
Mielcarek T., Główna Komisja Badania Zbrodni Niemieckich / Hitlerowskich w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem oddziału w Poznaniu. Funkcjonowanie i działalność 1945–1984, Warszawa 2024.
Moczar M., Barwy walki, wyd. 1, Warszawa 1962.
Piątkowski S., „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki…”. Niemieckie zbrodnie na niosących pomoc Żydom Polakach z Ciepielowa i okolic (1942–1943), Warszawa 2025.
Polacy ratujący Żydów w dystrykcie lubelskim 1939–1944 – oblicza pomocy, red. R. Drabik, A. Gontarek, Lublin 2024.
Radziwończyk K., Niemieckie siły zbrojne w okupowanej Polsce, 22.6.1941 – wiosna 1944 r., cz. 1, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1962, nr 3; cz. 2, Wojskowy Przegląd Historyczny” 1962, nr 4.
Radziwończyk K., Okupacyjny zarząd i zbrodnie wojenne Wehrmachtu podczas agresji na Polskę 1.9. – 25.10.1939, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1973, nr 2.
Radziwończyk K., Wehrmacht na obszarze Generalnego Gubernatorstwa w latach 1942–1945 (organizacja, siły i kompetencje okupacyjne), „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce” 1975, t. 26.
Siejek B., Operacja „Sturmwind”: dokumenty Wehrkreiskommando GG, Kraków 2024.
Sudoł T., Zbrodnie wojenne Wehrmachtu na żołnierzach Wojska Polskiego popełnione od września do grudnia 1939 r., t. 1: Geneza zbrodni. Zbrodnie na polu walki, Warszawa 2025.
Trzeskowska-Kubasik K., Ofiary terroru i działań wojennych w latach 1939–1945 z terenu Kreishauptmannschaft Busko, Warszawa 2023.
Zając S., W pobliżu siedziby Hansa Franka, Warszawa 1986.
Zbrodnia pomorska 1939. Dokumentacja terroru niemieckiego, t. 1, wstęp, wybór i oprac. I. Mazanowska, M. Tomkiewicz, T. Ceran, Bydgoszcz–Warszawa 2025.
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
