Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
Między zwątpieniem a nadzieją. Polacy na uchodźstwie 1939-1945
Janusz Wróbel
https://orcid.org/0000-0002-0557-9627
Badacz niezależny
BioJANUSZ WRÓBEL – doktor habilitowany, historyk, emerytowany pracownik Uniwersytetu Łódzkiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Zajmuje się badaniami historii emigracji polskiej. Opublikował m.in.:Uchodźcy polscy ze Związku Sowieckiego 1942–1950 (2003); Na rozdrożu historii. Repatriacja obywateli polskich z Zachodu w latach 1945–1949 (2009); W ogniu wojen i rewolucji. Polacy w Chinach (1898–1949) (2023); Polacy na uchodźczych szlakach (2024); Polish children in exile 1939–1950. War experiences, deportation and repa-triation [w:] Children and War. Past and Present,red. H. Embacher et al. (2013).
Pamięć i Sprawiedliwość, Bd. 46 Nr. 2 (2025), pages: 13-42
Publication date: 2026-03-31
https://doi.org/10.48261/PIS254601
PDF (Język Polski)
Abstract
Klęska wojenna w 1939 r. nie oznaczała upadku państwowości polskiej. II wojna światowa wciąż trwała, a na terytorium mocarstw sojuszniczych odtworzone zostały polskie naczelne władze cywilne i wojskowe. Rząd polski na uchodźstwie jako główne zadanie postawił sobie prowadzenie akcji politycznej i wojskowej na rzecz odzyskania niepodległości, czemu służyć miało utworzenie Polskich Sił Zbrojnych. Stanęło przed nim również zadanie roztoczenia opieki nad emigracją i uchodźcami cywilnymi. Zasoby, którymi dysponował rząd, były skromne. Materialne i finansowe aktywa, które zdołano ewakuować z kraju lub znajdowały się w latach wojny poza okupowaną Polską, tylko w części można było wykorzystać w bieżącej działalności. Dzieje przedsięwzięć, mających na celu ich zabezpieczenie i spożytkowanie na rzecz sprawy narodowej, są nadal białą plamą polskiej historiografii. Znacznie większe zainteresowanie badaczy budziła historia udziału Polaków w zmaganiach wojennych. Doceniana jest również w coraz większym stopniu działalność cywilnej części polskiego wychodźstwa wojennego. Uczeni, inżynierowie i technicy polscy swą pracą w różnych krajach, często na odpowiedzialnych stanowiskach, przyczyniali się do wzmożenia wysiłku wojennego Sprzymierzonych. Osobną kartą działalności cywilnej polskiego państwa na uchodźstwie jest stworzenie rozległego systemu działalności opiekuńczej, oświatowej i kulturalnej na rzecz uchodźców polskich rozrzuconych po wielu krajach, na kilku kontynentach.
Literaturhinweise
Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej.
Biblioteka Polska w Paryżu, Kolekcja A. Kawałkowskiego.
Hoover Institution on War, Revolution and Peace (Stanford, USA), Ministerstwo Informacji i Dokumentacji, Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego (Londyn), Prezydium Rady Ministrów.
Diariusz i teki Jana Szembeka (1935–1945), t. 4, oprac. J. Zarański, Londyn 1972.
Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1939 wrzesień–grudzień, red. W. Rojek, Warszawa 2007.
„Biuletyn Prasowo-Organizacyjny Światowego Związku Polaków z Zagranicy” (Paryż–Londyn) 1939, 1942.
„Biuletyn Prasowy Światpolu” (Londyn) 1943.
„Czas” 1939.
„Dziennik Polski” (Londyn) 1940.
„Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” (Londyn) 1945.
„Dziennik Związkowy” (Chicago) 1939.
„Głos Poranny” 1939.
„Jutro Polski” (Londyn) 1945.
„Kurier Wileński” 1940.
„Narodowiec” (Lens) 1938, 1939.
„Nowy Świat” (Nowy Jork) 1940, 1941.
„Polska Walcząca” (Paryż) 1939, 1940.
„Sztandar Polski” (Paryż) 1945.
„Walka” (Lyon) 1945.
„Wiadomości Polskie” (Paryż–Londyn) 1940, 1941.
„Wolna Polska” (Lyon) 1944.
Białasiewicz W., Pomiędzy lojalnością a serc porywem. Polonia amerykańska we wrześniu 1939 roku, Chicago 1989.
Biegański W., Uchodźcy polscy na Węgrzech w latach 1939–1945 [w:] Antyhitlerowska działalność Polaków na Węgrzech i Bałkanach, Warszawa 1971.
Chmielewski W.J., Przygotowanie kadr oświatowych na uchodźstwie w latach 1941–1948, Warszawa 2013.
Dubicki T., Żołnierze polscy internowani w Rumunii w latach 1939–1941, Łódź 1990.
Duraczyński E., Rząd polski na uchodźstwie 1939–1945. Organizacja, personalia, polityka, Warszawa 1993.
Habielski R., Prasa polska w Wielkiej Brytanii 1945–1970: przegląd informacyjno-bibliograficzny, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1985–1986, t. 24, nr 3.
Hopitalier L., Dzieje Armii Polskiej we Francji, Paryż 1950.
Hułas M., Goście czy intruzi? Rząd polski na uchodźstwie wrzesień 1939 – lipiec 1943, Warszawa 1993.
Katelbach T., Spowiedź pokolenia, Gdańsk 2001.
Klarner-Kosińska I., Polonia w Buenos Aires [w:] Dzieje Polonii w Ameryce Łacińskiej, red. M. Kula, Wrocław 1983.
Łossowski P., Litwa a sprawy polskie 1939–1940, Warszawa 1985.
Mały rocznik statystyczny 1937, Warszawa 1937.
Mazurowa K., Europejska polityka Francji 1938–1939, Warszawa 1974.
Moćkun S., Bezpieczna przystań. Kanada i Polonia kanadyjska wobec Polski i Polaków w latach 1939–1945, Warszawa 2015.
Pietrzak J., Polscy uchodźcy na Bliskim Wschodzie w latach drugiej wojny światowej. Ośrodki, instytucje, organizacje, Łódź 2012.
Pobóg-Malinowski W., Najnowsza historia polityczna Polski 1864–1945, t. 3: Okres 1939–1945, Londyn 1960.
Polonia zagraniczna. Polska i świat zachodni, Londyn 1947.
Polska myśl techniczna w II wojnie światowej, red. J. Tarczyński, Warszawa 2015.
Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Walki formacji polskich na Zachodzie, red. W. Biegański et al., Warszawa 1981.
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie po II wojnie światowej. Klęska zwycięzców, red. J. Smoliński, Warszawa 2016.
Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. 2: Kampanie na obczyźnie, cz. 1: Wrzesień 1939 – czerwiec 1941, Londyn 1959.
Sawicki J.K., Sobiś S.A., Na alianckich szlakach 1939–1946, Gdańsk 1985.
Sobczak J., Polska w propagandzie i polityce III Rzeszy w latach 1939–1945, Poznań 1988.
Śliwak K., Działalność szkoły polskiej w Algierze w czasie II wojny światowej w świetle archiwaliów oraz wspomnień, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2015, z. 94.
Wróbel J., Na rozdrożu historii. Repatriacja obywateli polskich z Zachodu w latach 1945–1949, Łódź 2009.
Wróbel J., Polacy na uchodźczych szlakach (1939–1945), Warszawa 2024.
Lizenz
Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Am häufigsten gelesenen Artikel dieser/dieses Autor/in
- Dorota Siepracka, Janusz Wróbel, Litzmannstadt – nazistowski eksperyment narodowościowy na ziemiach polskich , Pamięć i Sprawiedliwość: Bd. 12 Nr. 1 (2008)
- Janusz Wróbel, [Recenzja] Shimon Redlich, Razem i osobno. Polacy, Żydzi, Ukraińcy w Brzeżanach 1919–1945, Wydawnictwo „Pogranicze”, Sejny 2002, ss. 254 , Pamięć i Sprawiedliwość: Bd. 2 Nr. 2 (2002)
