Język Polski
English
„Duże zrozumienie problemów i potrzeb”. Dokumenty dotyczące współpracy resortów obrony narodowej i spraw wewnętrznych z 1974 r.
Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, Tom 18 (2025), strony: 503-528
Data publikacji: 2025-12-30
https://doi.org/10.48261/PAIPN251817
PDF
Abstrakt
W 1974 r. ministrowie obrony narodowej oraz spraw wewnętrznych wprowadzili nowe zasady współdziałania podległych im resortów, przede wszystkim Sił Zbrojnych i Milicji Obywatelskiej. Regulacje te, pomimo względnego okresu spokoju społecznego oraz chwilowego rozkwitu gospodarczego, poruszały również kwestie zaangażowania jednostek wojskowych w zapewnienie bezpieczeństwa publicznego, w tym tłumienie zbiorowych naruszeń porządku publicznego. Wpływ na ten stan rzeczy niewątpliwie miały doświadczenia z pacyfikacji ruchu robotniczego na Wybrzeżu w 1970 r. W artykule omówiono przyczyny i okoliczności nawiązania w Polsce Ludowej współpracy między resortami obrony narodowej oraz spraw wewnętrznych w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa publicznego. Zamieszczono również trzy dokumenty z 1974 r. oraz skomentowano zawarte w nich rozwiązania.
Słowa kluczowe
współdziałanie • Siły Zbrojne • Milicja Obywatelska • bezpieczeństwo publiczne • rok 1974 cooperation • Armed Forces • Citizens’ Militia (MO) • public security • 1974
Bibliografia
586 dni stanu wojennego 1981–1983 w dokumentach Sztabu Generalnego WP, wstęp i oprac. E.J. Nalepa, Piotrków Trybunalski 2021.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie: 0050/3; 003263/40; 003263/53; 0436/37; 1585/5882; 1585/13562; 3384/48.
Brzeziński P., Chrzanowski R., Nadarzyńska-Piszczewiat A., Zbrodnia bez kary. Grudzień 1970 w Gdyni. Przebieg wydarzeń, represje, walka o prawdę, najdłuższy proces III RP, Gdynia 2020.
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego: 1841/01/27.
Dekret z dnia 5 października 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym osób zajmujących kierownicze stanowiska polityczne i państwowe oraz członków ich rodzin (Dz.U. 1972, nr 42, poz. 270).
Dominiczak H., Organy bezpieczeństwa PRL 1944–1990, Warszawa 1997.
Eisler J., Grudzień 1970. Geneza, przebieg, konsekwencje, Warszawa 2012.
„Głos Wielkopolski”, 12/13 XII 1971.
Gwóźdź Z., Uzbrojenie i wyposażenie oddziałów zwartych policji w latach 1919–1939, Oświęcim 2019.
Gwóźdź Z., Uzbrojenie i wyposażenie oddziałów zwartych Milicji Obywatelskiej w latach 1945–1990, Oświęcim 2019.
Hac P., Asystencja wojskowa w II RP, cz. I: Przepisy regulujące i zasady udzielania, „Kwartalnik Bellona” 2017, nr 3.
Hac P., Asystencja wojskowa w II Rzeczypospolitej, cz. II: Aspekty praktyczne, „Kwartalnik Bellona” 2017, nr 4.
Hac P., Działania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w stanie wyjątkowym. Aspekty prawne, historyczne oraz operacyjne, Warszawa 2023.
Hac P., Geneza asystencji wojskowej w II Rzeczypospolitej, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2021, nr 3.
Hac P., Rzeczywistość równoległa. Plany dotyczące wprowadzenia w Polsce w latach 1987–1989 stanu wyjątkowego na tle rozmów rządzących z opozycją, Katowice – Warszawa 2023.
Jastrząb Ł., Milicja Obywatelska w Poznańskim Czerwcu 1956 r. Wybór źródeł, Toruń 2011.
Kajetanowicz J., Wojsko Polskie w wydarzeniach poznańskich 1956 roku, „Myśl Wojskowa” 2006, nr 6.
Kogut B., Ziobro J., Wybrane problemy współdziałania elementów systemu bezpieczeństwa powszechnego Rzeczypospolitej Polskiej, „Bulletin of Lviv State University of Life Safety” 2019, nr 20.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r. (Dz.U. 1952, nr 33, poz. 232 z późn. zm.).
Kos J.B., Ospa 1963. Alarm dla Wrocławia, Wrocław 2017.
Kula H.M., Grudzień 1970. Oficjalny i rzeczywisty, Gdańsk 2006.
Lidwa W., Współdziałanie w walce lądowej, Toruń 2000.
Mazowiecki W., Pierwsze starcie. Wydarzenia 3 maja 1946, Warszawa 1998.
Nalepa E.J., Wojsko Polskie w Grudniu 1970, Warszawa 1990.
Nalepa E.J., Pacyfikacja zbuntowanego miasta. Wojsko Polskie w Czerwcu 1956 r. w Poznaniu w świetle dokumentów wojskowych, Warszawa 1992.
Nowak D., Wpływ współpracy i współdziałania na wybrane obszary funkcjonowania przedsiębiorstwa – wyniki badań, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego” 2012, nr 55.
Paczkowski A., Dowódca czy przywódca? Wojciech Jaruzelski 1981–1989 [w:] Władza w PRL. Ludzie i mechanizmy, red. K. Rokicki, R. Spałek, Warszawa 2011.
Paziewski M., Grudzień 1970 w Szczecinie, Szczecin 2013.
Po obu stronach barykady. Wojsko Polskie w Poznaniu 1956 w dokumentach, wstęp i oprac. E.J. Nalepa, Warszawa 1998.
Puchała F., Kulisy stanu wojennego 1981–1983, Warszawa 2016.
Sasanka P., Czerwiec 1976. Geneza – przebieg – konsekwencje, Warszawa 2017.
Sasanka P., Stępień S., Czerwiec 1976. Radom, Ursus, Płock, przedm. J. Eisler, Warszawa 2006.
„Trybuna Robotnicza”, 6 XII 1971.
Wojsko wobec polskiego Sierpnia ’80 w dokumentach, wstęp i oprac. E.J. Nalepa, Piotrków Trybunalski 2015.
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. 1967, nr 44, poz. 220 z późn. zm.).
Wygoda J., Peterman R., Zapomniane organy bezpieczeństwa państwa – Wojskowa Służba Wewnętrzna KBW i WOP, Wojskowa Służba Wewnętrzna Jednostek Wojskowych MSW, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2012, nr 1.
Zalewski J., Apolityczność sił zbrojnych Drugiej i Trzeciej Rzeczypospolitej Polskiej. Teoria i praktyka, Warszawa 2009.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
Inne teksty tego samego autora
- Piotr Hac, Ostatnie takie zadanie. Działania Sił Zbrojnych PRL wobec strajku w Hucie Stalowa Wola w sierpniu i wrześniu 1988 r. w świetle dokumentów wojskowych , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: Nr 15 (2022)
- Piotr Hac, Czego obawiała się władza? Studium naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych z końca 1980 r. na temat ówczesnej sytuacji politycznej w Polsce , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: Nr 13 (2020)
