Polityka kadrowa w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w latach 1981–1983 w perspektywie aparatu bezpieczeństwa
Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, Nr. 14 (2025), pages: 427-464
Publication date: 2025-12-31
https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.16
Abstract
Celem artykułu jest przedstawienie historii przeglądu kadr w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w latach 1981–1983, przeprowadzonego w realiach stanu wojennego. Był on elementem represji wobec urzędników i próbą uporządkowania polityki personalnej w służbie dyplomatycznej. W tekście zostały pokazane relacje między aparatem bezpieczeństwa a MSZ oraz wewnętrzne tarcia w gronie przedstawicieli wywiadu wojskowego i wywiadu cywilnego PRL, czyli między Zarządem II Sztabu Generalnego WP a Departamentem I MSW. Głównym tłem sporu stała się kwestia kontroli tego strategicznego resortu w strukturze administracji rządowej PRL, będącego jednocześnie – jako instytucja przykrycia dla oficerów komunistycznego wywiadu – fundamentem prowadzenia operacji zagranicznych.
Literaturhinweise
Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Komitet Centralny w Warszawie, V/174 – V/178, XIX/1, XIX/2, XIX/5, XIX/8, XIX/13, XIX/15, XIX/24, XIX/29, XIX/37, XIX/39, XX/22, LXIX/344, LXIX/353, LXXVI/338.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Obrony Narodowej w Warszawie 1945–, 2174/6555; Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie [1944] 1954–1990, 00231/91, t. 1–2, 0582/157, t. 3, 1585/203, 1585/1008, 1585/1336, 3558/4, t. 1–5; Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w Warszawie 1951–1990, 2602/15072, 2602/20036, 2602/20038, 2602/20752; Zbiór materiałów archiwalnych dot. wydarzeń stanu wojennego w Polsce, 1405/115.
Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie, z. 17/2009, w. 11, t. 27007; Protokół Dyplomatyczny 1981, 7/84, Węgry, Wietnam, ogólne.
Archiwum Rady Ministrów w Warszawie, Urząd Rady Ministrów Biuro Prezydialne, 1823/4, t. 1.
Wojskowe Biuro Historyczne – Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie, TAP 1849/95/2574.
Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL z lat 1953–1990, wstęp W. Bagieński, wybór i oprac. W. Bagieński, A.K. Piekarska, Warszawa 2020.
Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1981 lipiec–grudzień, red. P. Długołęcki, Warszawa 2022.
Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1982, red. M. Ruchniewicz, współpraca P. Długołęcki, Warszawa 2025 (książka w przygotowaniu do druku).
PZPR a Solidarność 1980–1981. Tajne dokumenty Biura Politycznego, wstęp T. Kozłowski, Warszawa 2013.
Kosobudzki T. [właść. Z. Kacpura], MSZ od środka, Warszawa 1990.
Noworyta E., Polityka i dyplomacja. Wspomnienia ambasadora, Łódź 2008.
Tomala M., Z dni chmurnych i górnych w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, Toruń 2002.
Winiewicz J., Co pamiętam z długiej drogi życia, Poznań 1985.
Bagieński W., Dokumentacja związana z opiniowaniem pracowników służby zagranicznej PRL [w:] Ewidencja i kategorie spraw operacyjnych Departamentu I MSW oraz jego poprzedników (książka w przygotowaniu do druku).
Bagieński W., Uciekinierzy z wywiadu cywilnego PRL po 1956 r. [w:] Granica szeroko zamknięta. Polityczne, prawne i społeczne aspekty ucieczek z Polski Ludowej, red. P. Knap, M. Dźwigał, P. Skubisz, Szczecin 2021.
Bagieński W., Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945–1961, t. 2, Warszawa 2017. Bułhak W., Sąsiedzi dalsi i bliżsi. Relacje pomiędzy wywiadem wojskowym a wywiadem cywilnym w Polsce w latach 1947–1990 [w:] Wojsko – polityka – społeczeństwo.
Studia z historii społecznej od antyku do współczesności, red. J. Jędrysiak et al., Wrocław 2013 („Wrocławskie Studia z Historii Wojskowości”, t. 2).
Cenckiewicz S., Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011.
Ceranka P., Podstawowa Organizacja Partyjna PZPR w Ministerstwie Spraw Zagranicznych 1949–1989, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2016, nr 1 (27).
Dudek A., Obóz władzy w okresie stanu wojennego, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2002, nr 2.
Gasztold P., Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990, Warszawa 2019.
Kukułka J., Dyplomacja polska w latach 1944–1989 [w:] Historia dyplomacji polskiej X–XX w., red. G. Labuda, W. Michowicz, Warszawa 2002.
Ligarski S., Majchrzak G., Czystki w środowisku dziennikarskim, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, nr 11–12 (132–133).
Ligarski S., Majchrzak G., „Trzeba oczyścić środowisko dziennikarskie z niezdrowych elementów”. Weryfikacja dziennikarzy w okresie stanu wojennego [w:] Wojna o eter. Media elektroniczne od „solidarnościowego karnawału” do początków rządów „solidarnościowych”, red. S. Ligarski, G. Majchrzak, Warszawa 2016.
Majchrzak G., Represje lat osiemdziesiątych – ze szczególnym uwzględnieniem stanu wojennego [w:] Dekada Jaruzelskiego. Z historii politycznej PRL 1980–1989/90, red. R. Spałek, Warszawa 2024.
Majchrzak G., Weryfikacja dziennikarzy w okresie stanu wojennego [w:] Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom, red. T. Wolsza, S. Ligarski, Warszawa 2010.
Majchrzak G., Wierność albo weryfikacja, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 12 (83).
Osmańczyk E.J., Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych, Warszawa 1982. Paczkowski A., Dyplomacja czasów kryzysu (1980–1989) [w:] Historia dyplomacji polskiej, t. 6: 1944/1945–1989, red. W. Materski, W. Michowicz, Warszawa 2010.
Paczkowski A., Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 – 22 VII 1983, Warszawa 2006.
Piotrowski P., Udział Wojska Polskiego w realizacji stanu wojennego [w:] Wokół „mniejszego zła”. Stan wojenny w Polsce. Materiały pokonferencyjne, red. P. Piotrowski, Wrocław 2010.
Pleskot P., Rurarz, Spasowski – żywoty równoległe. Wokół ucieczek ambasadorów PRL w grudniu 1981 r., t. 1–2, Warszawa 2023.
Polskie Radio i Telewizja w stanie wojennym, wstęp i oprac. S. Ligarski, G. Majchrzak, Warszawa 2011.
Skrzypek A., Dyplomatyczne dzieje PRL w latach 1956–1989, Pułtusk–Warszawa 2010. Skubisz P., Amerykański list do agenta. Szpiegowska sprawa Stanisława Dembowskiego, „Nasza Historia” 2022, nr 11 (103).
Skubisz P., Płotka w sieci. Bogdan Walewski, czyli polski dyplomata i amerykański szpieg [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 3, red. W. Skóra, P. Skubisz, Szczecin 2016.
Skubisz P., „Z całą surowością prawa…” Historia Leszka Chrósta – współpracownika wywiadu amerykańskiego [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 2, red. W. Skóra, P. Skubisz, Szczecin 2015.
Sonnenfeld R., Funkcje i struktura Sekretariatu ONZ, Warszawa 1967.
Wicenty D., Weryfikacja gdańskich dziennikarzy w stanie wojennym, Gdańsk 2015.
Lizenz
Copyright (c) 2025 Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja

Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
Język Polski
English
Русский
Italiano
Français (France)
Deutsch
Українська
Čeština
PDF (Język Polski)
