Język Polski
English
Русский
Italiano
Français (France)
Deutsch
Українська
Čeština
Personnel Policy at the Ministry of Foreign Affairs in 1981–1983 from the Perspective of the Security Apparatus
Paweł Skubisz
https://orcid.org/0000-0002-8505-6219
Instytut Pamięci Narodowej
BioPAWEŁ SKUBISZ – Dr. in Humanities, historian, graduate of the University of Szczecin, employee of the Institute of National Remembrance in Warsaw Historical Research Office, member of the editorial board of Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989. His research interests focus on the recent history of Poland, particularly the military history of the Second Polish Republic, the Communist apparatus of repression in the Polish People’s Republic, and intelligence, counterintelligence and border protection formations.
Komunizm: system-ludzie-dokumentacja, No. 14 (2025), pages: 427-464
Publication date: 2025-12-31
https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.16
PDF (Język Polski)
Abstract
The aim of this study is to outline the course of the personnel review at the Ministry of Foreign Affairs in 1981–1983, conducted under martial law. It formed part of the repressive measures against officials and represented an attempt to reorganize personnel policy within the diplomatic service. The text highlights the relations between the security apparatus and the Ministry of Foreign Affairs, as well as the internal tensions between representatives of the Polish People’s Republic military and civilian intelligence services – namely between the Polish Army General Staff Directorate II and the Ministry of Internal Affairs Department I. At the heart of the dispute was the question of control over this strategic ministry within the structure of the Polish People’s Republic government administration, which also served — as a cover institution for Communist intelligence officers — as the basis for conducting foreign covert operations.
Keywords
czystki personalne • represje • PRL • MSZ • Ministerstwo Spraw Zagranicznych • dyplomacja • Departament I MSW • Zarząd II SG WP • Zarząd II Sztabu Generalnego WP • wywiad • wywiad wojskowy • Komitet Obrony Kraju • stan wojenny personnel purges • repression • Polish People’s Republic • Ministry of Foreign Affairs • diplomacy • Ministry of Internal Affairs Department I • Polish Army General Staff Directorate II • intelligence • military intelligence • National Defence Committee • martial law
References
Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Komitet Centralny w Warszawie, V/174 – V/178, XIX/1, XIX/2, XIX/5, XIX/8, XIX/13, XIX/15, XIX/24, XIX/29, XIX/37, XIX/39, XX/22, LXIX/344, LXIX/353, LXXVI/338.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Obrony Narodowej w Warszawie 1945–, 2174/6555; Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie [1944] 1954–1990, 00231/91, t. 1–2, 0582/157, t. 3, 1585/203, 1585/1008, 1585/1336, 3558/4, t. 1–5; Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w Warszawie 1951–1990, 2602/15072, 2602/20036, 2602/20038, 2602/20752; Zbiór materiałów archiwalnych dot. wydarzeń stanu wojennego w Polsce, 1405/115.
Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie, z. 17/2009, w. 11, t. 27007; Protokół Dyplomatyczny 1981, 7/84, Węgry, Wietnam, ogólne.
Archiwum Rady Ministrów w Warszawie, Urząd Rady Ministrów Biuro Prezydialne, 1823/4, t. 1.
Wojskowe Biuro Historyczne – Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie, TAP 1849/95/2574.
Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL z lat 1953–1990, wstęp W. Bagieński, wybór i oprac. W. Bagieński, A.K. Piekarska, Warszawa 2020.
Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1981 lipiec–grudzień, red. P. Długołęcki, Warszawa 2022.
Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1982, red. M. Ruchniewicz, współpraca P. Długołęcki, Warszawa 2025 (książka w przygotowaniu do druku).
PZPR a Solidarność 1980–1981. Tajne dokumenty Biura Politycznego, wstęp T. Kozłowski, Warszawa 2013.
Kosobudzki T. [właść. Z. Kacpura], MSZ od środka, Warszawa 1990.
Noworyta E., Polityka i dyplomacja. Wspomnienia ambasadora, Łódź 2008.
Tomala M., Z dni chmurnych i górnych w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, Toruń 2002.
Winiewicz J., Co pamiętam z długiej drogi życia, Poznań 1985.
Bagieński W., Dokumentacja związana z opiniowaniem pracowników służby zagranicznej PRL [w:] Ewidencja i kategorie spraw operacyjnych Departamentu I MSW oraz jego poprzedników (książka w przygotowaniu do druku).
Bagieński W., Uciekinierzy z wywiadu cywilnego PRL po 1956 r. [w:] Granica szeroko zamknięta. Polityczne, prawne i społeczne aspekty ucieczek z Polski Ludowej, red. P. Knap, M. Dźwigał, P. Skubisz, Szczecin 2021.
Bagieński W., Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945–1961, t. 2, Warszawa 2017. Bułhak W., Sąsiedzi dalsi i bliżsi. Relacje pomiędzy wywiadem wojskowym a wywiadem cywilnym w Polsce w latach 1947–1990 [w:] Wojsko – polityka – społeczeństwo.
Studia z historii społecznej od antyku do współczesności, red. J. Jędrysiak et al., Wrocław 2013 („Wrocławskie Studia z Historii Wojskowości”, t. 2).
Cenckiewicz S., Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011.
Ceranka P., Podstawowa Organizacja Partyjna PZPR w Ministerstwie Spraw Zagranicznych 1949–1989, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2016, nr 1 (27).
Dudek A., Obóz władzy w okresie stanu wojennego, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2002, nr 2.
Gasztold P., Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990, Warszawa 2019.
Kukułka J., Dyplomacja polska w latach 1944–1989 [w:] Historia dyplomacji polskiej X–XX w., red. G. Labuda, W. Michowicz, Warszawa 2002.
Ligarski S., Majchrzak G., Czystki w środowisku dziennikarskim, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, nr 11–12 (132–133).
Ligarski S., Majchrzak G., „Trzeba oczyścić środowisko dziennikarskie z niezdrowych elementów”. Weryfikacja dziennikarzy w okresie stanu wojennego [w:] Wojna o eter. Media elektroniczne od „solidarnościowego karnawału” do początków rządów „solidarnościowych”, red. S. Ligarski, G. Majchrzak, Warszawa 2016.
Majchrzak G., Represje lat osiemdziesiątych – ze szczególnym uwzględnieniem stanu wojennego [w:] Dekada Jaruzelskiego. Z historii politycznej PRL 1980–1989/90, red. R. Spałek, Warszawa 2024.
Majchrzak G., Weryfikacja dziennikarzy w okresie stanu wojennego [w:] Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom, red. T. Wolsza, S. Ligarski, Warszawa 2010.
Majchrzak G., Wierność albo weryfikacja, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 12 (83).
Osmańczyk E.J., Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych, Warszawa 1982. Paczkowski A., Dyplomacja czasów kryzysu (1980–1989) [w:] Historia dyplomacji polskiej, t. 6: 1944/1945–1989, red. W. Materski, W. Michowicz, Warszawa 2010.
Paczkowski A., Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 – 22 VII 1983, Warszawa 2006.
Piotrowski P., Udział Wojska Polskiego w realizacji stanu wojennego [w:] Wokół „mniejszego zła”. Stan wojenny w Polsce. Materiały pokonferencyjne, red. P. Piotrowski, Wrocław 2010.
Pleskot P., Rurarz, Spasowski – żywoty równoległe. Wokół ucieczek ambasadorów PRL w grudniu 1981 r., t. 1–2, Warszawa 2023.
Polskie Radio i Telewizja w stanie wojennym, wstęp i oprac. S. Ligarski, G. Majchrzak, Warszawa 2011.
Skrzypek A., Dyplomatyczne dzieje PRL w latach 1956–1989, Pułtusk–Warszawa 2010. Skubisz P., Amerykański list do agenta. Szpiegowska sprawa Stanisława Dembowskiego, „Nasza Historia” 2022, nr 11 (103).
Skubisz P., Płotka w sieci. Bogdan Walewski, czyli polski dyplomata i amerykański szpieg [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 3, red. W. Skóra, P. Skubisz, Szczecin 2016.
Skubisz P., „Z całą surowością prawa…” Historia Leszka Chrósta – współpracownika wywiadu amerykańskiego [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 2, red. W. Skóra, P. Skubisz, Szczecin 2015.
Sonnenfeld R., Funkcje i struktura Sekretariatu ONZ, Warszawa 1967.
Wicenty D., Weryfikacja gdańskich dziennikarzy w stanie wojennym, Gdańsk 2015.
License
Copyright (c) 2025 Komunizm: system-ludzie-dokumentacja
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
