Показать Том 47 № 1 (2026): Pamięć i Sprawiedliwość

Том 47 № 1 (2026)

ISSN:
1427-7476

eISSN:
2957-1723
Section: Studia

Trzy przykłady sowieckiej antypolskiej dezinformacji w stosunkach międzynarodowych, opinii publicznej i historiografii (1920, 1934, 1939)

Pamięć i Sprawiedliwość, Том 47 № 1 (2026), pages: 55-81

Publication date: 2026-11-02

https://doi.org/10.48261/PIS264702

Аннотация

Artykuł jest próbą analizy sowieckiej antypolskiej dezinformacji w stosunkach międzynarodowych, opinii publicznej i historiografii na przykładzie międzywojennych relacji między Warszawą i Moskwą. Treść koncentruje się wokół trzech epizodów z tych relacji. Pierwszym epizodem jest wejście wojny polsko-sowieckiej w decydującą fazę. W tej sprawie Sowietom udało się wprowadzić do obiegu międzynarodowego tezę o polskiej odpowiedzialności za wojnę z powodu odrzucenia propozycji pokojowych Lenina wiosną 1920 r. Drugi przykład to polsko-niemiecka deklaracja o nieagresji z 1934 r. Dyplomacja i propaganda sowiecka wystąpiły z oskarżeniami, że umowie tej towarzyszył tajny protokół dodatkowy, zakładający współpracę sojuszniczą Polski i Niemiec przeciw ZSRS. Trzecim przykładem wreszcie jest narracja sowiecka o zablokowaniu przez rząd polski tworzenia wielkiej koalicji przeciw Niemcom latem 1939 r. poprzez odrzucenie żądań Moskwy w sprawie przemarszu Armii Czerwonej przez terytorium państwa polskiego, mającego na celu uzyskanie możliwości prowadzenia działań bojowych przeciw Wehrmachtowi.


Archiwum Akt Nowych, Konsulat Generalny RP w Berlinie, sygn. 17.

Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego, Ambasada Bukareszt, sygn. A. I 26/9.

Service Historique de l’Armée de Terre (Paryż), sygn. 7N 30024, akta État-Major de l’Armée, 2-ème Bureau (Section de Renseignements), Pismo posła do kanclerza z 27 VIII 1934 r.

Beck J., Wspomnienia o polskiej polityce zagranicznej 1926–1939, oprac. A.M. Cienciała, wstęp M. Kornat, Warszawa–Kraków 2015.

Dimitrov [Dymitrow] G., Journal 1933–1949, red. G. Moullec, Paris 2005 (wyd. bułgarskie: Dniewnik (9 mart 1933 – fiewruarii 1949), Sofia 1997.

Dokumenty do historii stosunków polskosowiec kich 1918–1945, t. 1–4, red. M. Wołos, (red. poszczególnych tomów: t. 1 – J.J. Bruski, M. Wołos; t. 2 – P. Głuszkowski; t. 3 –M. Kornat; t. 4 – Ł. Adamski), Warszawa 2020–2024.

Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko radzieckich, t. 2: Listopad 1918 – kwiecień 1920, Warszawa 1961.

Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918–1939, t. 1: 1918–1932, oprac. T. Jędruszczak, M. Nowak-Kiełbikowa, Warszawa 1989.

Dziennik Ustaw RP 1934, poz. 14, nr 124.

Geneza paktu Hitler–Stalin. Fakty i propaganda, wstęp i oprac. B. Musiał, J. Szumski, Warszawa 2012 (wyd. 2 – Gdańsk 2023).

Lenin W., Dzieła, t. 30, Warszawa 1957.

Polska w polityce międzynarodowej (1939–1945). Zbiór dokumentów. 1939, oprac. W.T. Kowalski, Warszawa 1989.

Polskie Dokumenty Dyplomatyczne. 1935, red. S. Żerko, Warszawa 2017; Styczeń–sierpień 1939, red. S. Żerko, Warszawa 2005.

Stalin J.W., Referat sprawozdawczy na XVII zjeździe partii o działalności KC WKP(b) [26 stycznia 1934 r.] [w:] idem, Zagadnienia leninizmu, Moskwa 1940.

Świtalski K., Diariusz 1919–1935, wyd. A. Garlicki, R. Świętek, Warszawa 1992.

Tajemnice polskiej polityki. Zbiór dokumentów 1935–1945, red. F. Sockow, Moskwa 2009.

Документы внешней политики СССР, Москва 1992, т. 22/1.

Ceкpeты польскoй политики. Сборник документов, ред. Л.Ф. Coцкoв, Москва 2009.

Советскопольские отношения в 1918–1945 гг. Сборник документов в четырех томах: т. 1: 1918–1926, ред. Г.Ф. Матвеев, Москва 2017; т. 2: 1926–1932, ред. М.М. Наринский, А.В. Мальгин, Москва 2017; т. 3: 1932–1939, ред. М.М. Наринский, А.В. Мальгин, Москва 2017; т. 4: 1939–1945, ред. Н.С. Лебедева, Москва 2017.

„Dziennik. Gazeta Prawna”, 22 IV 2015.

„Teki Historyczne” (Londyn) 1956/1957, t. 8.

Besançon A., Le Malheur du siècle: sur le communisme, le nazisme et l’unicité de la Shoah, [Paris] 1998; przekład polski: Przekleństwo wieku. O komunizmie, narodowym socjalizmie i jedyności Zagłady, tłum. J. Guze, Warszawa 2000.

Bouverie T., Appeasement. Chamberlain, Hitler, Churchill and the Road to War, New York 2019.

Budurowycz B., PolishSoviet Relations 1932–39, New York 1962.

Bułhak W., Polskie piekło i Sowieci. Wokół publikacji Centralnego Archiwum Służby Wywiadu Zagranicznego Federacji Rosyjskiej [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z działalności Oddziału II SG WP, red. T. Dubicki et al., t. 7, Warszawa 2017.

Carr E.H., Soviet Impact on The Western World, London 1947.

Carr E.H., The Bolshevik Revolution 1917–1923, t. 3, London 1953.

Chwalba A., Przegrane zwycięstwo. Wojna polskobolszewicka 1918–1920, Kraków 2020.

Davies N., Orzeł biały, czerwona gwiazda. Wojna polskobolszewicka 1919–1920, Kraków 2006.

Engelstein L., Russia in Flames. War, Revolution, Civil War. 1914–1921, Oxford 2018.

Fischer L., The Soviets in World Affairs. A History of the Relations between the Soviet Union and the Rest of the World 1917–1929, New York 1951 (wyd. 1 – London 1930).

Gostyńska W., Stosunki polskoradziec kie 1918–1919, Warszawa 1972.

Gregorowicz S., Polskoradziec kie stosunki polityczne w latach 1932–1935, Warszawa 1982.

Gregorowicz S., Zacharias M.J., Polska – Związek Sowiecki. Stosunki polityczne 1925–1939, Warszawa 1995.

Hett B.C., The Nazi Menace. Hitler, Churchill, Roosevelt, Stalin and the Road to War, New York 2020.

Hildebrand K., La politique française de Hitler jusqu’en 1936 [w:] La France et l’Allemagne 1932–1936, Paris 1980.

Historia dyplomacji, t. 3: 1914–1939, red. W.M. Chwostow et al., tłum. S. Ludkiewicz, J. Borowicz, przypisy do wyd. polskiego H. Altman, Warszawa 1973.

Jurkiewicz J., Pakt Wschodni. Z historii stosunków międzynarodowych w latach 1934–1935, Warszawa 1963.

Knickerbocker R., Europa w mundurze, Warszawa 1935.

Komarnicki T., Rebirth of the Polish Republic. A Study in the Diplomatic History of Europe 1914–1920, Melbourne–London 1957.

Kornat M., Pakt, którego nie było… (Pogłoski o rzekomym tajnym układzie polsko-niemieckim w 1934 r.) [w:] idem, Polska polityka równowagi (1934–1939). Studia i rozważania, Kraków 2007.

Kornat M., Polska i Europa 1938–1939. Cztery decyzje Józefa Becka, Gdańsk 2024.

Kornat M., Wołos M., Józef Beck 1894–1944. Biografia, Kraków 2020.

Krop P., Sekrety wywiadu francuskiego, tłum. B. Kern, Warszawa 1999.

Kukiel M., [rec.] T. Komarnicki, „Rebirth of the Polish Republic. A Study in the Diplomatic History of Europe 1914–1920, Melbourne–London 1957”, „Teki Historyczne” 1956/1957, t. 8.

Lapter K., Pakt Piłsudski–Hitler. Polskoniemiecka deklaracja o niestosowaniu przemocy z 26 stycznia 1934 roku, Warszawa 1962.

Leczyk M., Polityka II Rzeczypospolitej wobec ZSRR w latach 1925–1934, Warszawa 1976.

Lehnstaedt S., Der vergessene Sieg. Der PolnischSowjetische Krieg 1919–1921 und die Entstehung des modernen Osteuropa, München 2019.

Longworth P., The Making of Eastern Europe, London 1992.

Loving R. jr, Fat Boy and the Champagne Salesman: Göring, Ribbentrop, and the Nazi Invasion of Poland, Indiana 2022.

Materski M., Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918–1943, Warszawa 2005.

Materski W., Tarcza Europy. Stosunki polskosowiec kie 1918–1939, Warszawa 1994.

Moorhouse R., Pakt diabłów. Sojusz Hitlera i Stalina, Kraków 2015 (wyd. angielskie: The Devils’ Alliance: Hitler’s Pact with Stalin, 1939–1941, New York 2014).

Nowak A., Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku), Kraków 2001.

Nowak A., Rok 1920: pierwszy plan ofensywy sowieckiej przeciw Polsce [w:] idem, Polacy, Rosjanie i biesy, Kraków 1998.

O fałszerzach historii, [praca zbiorowa], Warszawa 1948.

Pagel J., Polen und die Sowjetunion 1938–1939. Die polnisch sowjetischen Beziehungen in den Krisen der europäischen Politik am Vorabend des Zweiten Weltkrieges, Stuttgart 1992.

Pragier A., Cele wojenne Polski, Włochy 1945.

Przeciw fałszowaniu historii drugiej wojny światowej. Zbiór artykułów, Warszawa 1966.

Przybylski A., Wojna polska 1918–1920, Warszawa 1930.

Read A., Fisher D., The Deadly Embrace. Hitler, Stalin and the NaziSoviet Pact 1939–1941, New York 1988.

Rutkowski T., Pańska, szlachecka, faszystowska. Polska w sowieckiej propagandzie, kulturze i historiografii 1917–1945, Warszawa 2020.

Seton-Watson H., Eastern Europe between Two Wars 1918–1939, London 1941.

Skrzypek A., Strategia pokoju. Radziecka polityka zbiorowego bezpieczeństwa w Europie 1932–1939, Warszawa 1979.

Snyder T., Tajna wojna, Kraków 2008.

Stanisławska S., Polska a Monachium, Warszawa 1967.

Taylor A.J., The Origins of the Second World War, Oxford 1963.

Wandycz P.S., PolishSoviet Relations 1917–1921, Cambridge, Mass., 1969.

Wandycz P.S., SovietPolish Relations 1917–1921, Harvard University Press 1969.

Wandycz P.S., The Twilight of French Eastern Alliances 1926–1936. French-Czechoslovak-Polish Relations from Locarno to the Remilitarization of the Rhineland, Princeton 1988.

Wandycz P.S., Z Piłsudskim i Sikorskim. August Zaleski, minister spraw zagranicznych w latach 1926–1932 i 1939–1941, Warszawa 1999.

Wojciechowski M., Stosunki polskoniemiec kie 1933–1938, Poznań 1965 (wyd. 2 – 1980).

Wojna polsko bolszewicka 1919–1920 – alternatywy i konsekwencje [ankieta historyczna], „Arcana” 2000, t. 5, nr 35.

Wołkogonow D., Lenin, tłum. M. Antosiewicz, Warszawa 1997.

Citation rules

Kornat, M. (2026). Trzy przykłady sowieckiej antypolskiej dezinformacji w stosunkach międzynarodowych, opinii publicznej i historiografii (1920, 1934, 1939). Pamięć I Sprawiedliwość, 47(1), 55–81. https://doi.org/10.48261/PIS264702

Statistics

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.

Share it

                            Показать Том 47 № 1 (2026): Pamięć i Sprawiedliwość

Том 47 № 1 (2026)

ISSN:
1427-7476
eISSN:
2957-1723

Data publikacji:
2026-11-02

Dział: Studia