Informacja o 48. numerze czasopisma „Pamięć i Sprawiedliwość”
(termin nadsyłania artykułów: 15 września 2026 r.)

Tematem przewodnim 48. numeru półrocznika „Pamięć i Sprawiedliwość” będzie polsko-sowiecki traktat sojuszniczy podpisany 30 lipca 1941 r. w Londynie, potocznie nazywany układem Sikorski–Majski, oraz jego następstwa.

Wybór tego tematu nie jest przypadkowy – w 2026 r. przypada 85. rocznica podpisania układu. Wydarzenie to można uznać za wyjątkowe: po raz pierwszy i zarazem ostatni w XX w. władze suwerennej Rzeczypospolitej zawarły układ sojuszniczy ze Związkiem Sowieckim. Przyniósł on krótkotrwałe odprężenie w zasadniczo wrogich relacjach obu państw oraz skutki, których znaczenie trudno przecenić. Do najważniejszych należały: przywrócenie stosunków dyplomatycznych między Polską a ZSRS, zwolnienie tysięcy obywateli polskich represjonowanych przez władze sowieckie po 17 września 1939 r., a także utworzenie Armii Polskiej w Związku Sowieckim pod dowództwem gen. Władysława Andersa.

Układ nie przetrwał próby czasu i po niespełna dwóch latach uległ załamaniu, stając się ofiarą dążeń ZSRS do powiększenia swojego terytorium kosztem Polski. Do dziś trwają spory, czy współpraca polsko-sowiecka była wyrazem politycznego pragmatyzmu, czy też prowadziła donikąd. Jak wiele sporów historycznych, również i ten nie doczekał się jednoznacznego rozstrzygnięcia.

Rocznice sprzyjają refleksji nad wydarzeniami z przeszłości oraz intensyfikacji badań historycznych. Zapraszamy do współtworzenia najnowszego numeru naszego czasopisma, w którym – jak mamy nadzieję – badacze podzielą się swoimi ustaleniami i interpretacjami dotyczącymi układu Sikorski–Majski oraz jego bezpośrednich i długofalowych konsekwencji.

Proponowane obszary tematyczne:

• losy ludności polskiej (cywilów i jeńców wojennych) represjonowanej po 17 września 1939 r. na terytorium ZSRS;
• miejsce ZSRS w polityce rządu RP na uchodźstwie przed niemieckim atakiem na Związek Sowiecki;
• reakcje polskich środowisk emigracyjnych na zawarcie układu oraz późniejszą współpracę polsko-sowiecką;
• stanowisko okupowanego kraju wobec nawiązania współpracy Polski z ZSRS;
• obraz układu i współpracy polsko-sowieckiej w prasie i mediach sowieckich, brytyjskich i amerykańskich;
• niemiecka propaganda wobec układu Sikorski–Majski oraz późniejszej współpracy polsko-sowieckiej;
• sytuacja ludności polskiej w ZSRS po ogłoszeniu „amnestii”;
• Armia Polska w ZSRS;
• działalność Ambasady RP w ZSRS oraz jej aparatu opiekuńczego;
• wpływ Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych na relacje polsko-sowieckie w latach 1941–1943, w tym działalność czołowych polityków i wojskowych tych państw (m.in. ambasadorów USA w Moskwie);
• rola sowieckich polityków, dyplomatów i wojskowych w kształtowaniu relacji polsko-sowieckich po układzie Sikorski–Majski;
• rozpad współpracy polsko-sowieckiej – przyczyny i skutki.

Redakcja przyjmuje wyłącznie teksty wcześniej niepublikowane, prezentujące nowe i oryginalne ujęcie tematu.

Publikujemy artykuły w języku polskim i angielskim. Maksymalna objętość tekstów wynosi 50 tys. znaków (dla artykułów i materiałów źródłowych, wraz z bibliografią, streszczeniem i słowami kluczowymi) oraz 30 tys. znaków (dla recenzji i sprawozdań).

Przesyłane artykuły powinny zawierać:

• numer ORCID,
• biogram autora,
• bibliografię,
• słowa kluczowe,
• streszczenie

Szczegółowe informacje, w tym instrukcja wydawnicza oraz opis procesu recenzyjnego, dostępne są na stronie czasopisma.

Redaktorem prowadzącym 48. numer półrocznika „Pamięć i Sprawiedliwość” jest dr Bartosz Janczak.

Teksty prosimy przesyłać na adres: redakcja.pis@ipn.gov.pl