Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
December ’70 Through the Lens of the Government Protection Bureau
Remembrance and Justice, Vol. 47 No. 1 (2026), pages: 334-358
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264712
PDF (Język Polski)
Abstract
This article examines the actions of a specialized unit of the Ministry of Internal Affairs, the Government Protection Bureau (BOR), during the serious social and political crisis that unfolded in December 1970. The actions taken in this increasingly tense and dramatic situation are described chronologically. These included specific actions by the BOR itself and it's director, Colonel Jan Górecki, as well as various interactions with the staff coordinating nationwide operations as part of Operation “Autumn ’70.” This operation was prepared in anticipation of a social revolt against the drastic price increase. Of particular interest is the depiction of the chaotic and desperate preparations to pacify the revolt, should it also reach the capital. This operation was codenamed “Bastion.” The author also seeks to provide a behind-the-scenes look at the mechanism of leadership transition at the highest levels of state power during the December ’70 crisis.
References
Archiwum Centralnej Agencji Fotograficznej, Numery negatywów: 235968, 235974, 235975, 235976, 235977.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, 0132/80, Plan działań Zgrupowania Ochronnego w okresach poważnego zagrożenia lub naruszenia porządku i bezpieczeństwa publicznego, 12 XI 1970 r.; Pismo 07237 z 13 XI 1970 r., 01414/7, 0193/5281, Akta osobowe funkcjonariusza, 0218/308, Akta personalne funkcjonariusza, 0243/207, t. 1–2, Akta osobowe; https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/28025, dostęp 18 VI 2026 r., 0332/176, t. 1–5, Akta kontrolno-śledcze w sprawie eksplozji materiałów wybuchowych przy ul. Spacerowej i ul. Puławskiej w Warszawie – podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 136 § 1 pkt 3 kk, 0604/811, Akta osobowe funkcjonariusza, 0604/1431, Akta osobowe funkcjonariusza, 0827/34, t. 1–4, 1004/5043, Akta paszportowe, 01790/3, Protokół ze spotkania Sekretarzy KP POP nr 7 z Sekretarzami OOP w dniu 17 XII 1970 r., 17 XII 1970 r.; Protokół ze spotkania aktywu BOR w dniu 23 XII 1970 r., 23 XII 1970 r.; Protokół ze spotkania aktywu BOR w dniu 9 I 1971 r., 9 I 1971 r.; Protokół ze spotkania z Sekretarzami OOP w BOR w dniu 10 I 1971 r., 10 I 1971 r.; Protokół z konferencji sprawozdawczej POP nr 7, 29 XII 1971 r., 1585/983, Notatka z posiedzenia Sztabu w dniu 9 XII 1970 r. o godz. 16.00, 1585/5264, Notatka służbowa, 24 II 1971 r., 1595/1955, Uzasadnienie do projektu etatu Biura Ochrony Rządu, b.d. [1967], 2174/6413, Akta osobowe, 3366/1109, Akta personalne żołnierza wojskowych organów bezpieczeństwa państwa, 3653/246, Załącznik do sprawozdania z pracy rozpoznawczo-zapobiegawczej prowadzonej na obiekcie „Urząd” za rok 1988, 22 XII 1988 r., 3653/352, Przemówienie wiceministra spraw wewnętrznych towarzysza Fr. Szlachcica wygłoszone dnia 1 XII 1970 r. na krajowej naradzie w sprawie przygotowań resortu do działań na wypadek poważnego zagrożenia lub naruszenia porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz zagrożenia zewnętrznego, Plan zabezpieczenia gmachu KC PZPR w przypadku zagrożenia, 31 VIII 1988 r.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku, 992/195, Stenogramy rozmów przeprowadzonych w dn. 14–21 XII 1970 r. z aparatów sieci rządowej zainstalowanej u Kierownika Sztabu MSW, b.d. [ok. stycznia 1971 r.].
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie, 474/20, Sprawozdanie z przebiegu wydarzeń i działań milicyjnych na terenie miasta Szczecina w dniach 11–22 XII 1970 r.
Cenckiewicz S., Gdański grudzień ’70: rekonstrukcja, dokumentacja, walka z pamięcią, wyd. 2, Gdańsk–Warszawa 2021.
Eisler J., Grudzień 1970. Geneza, przebieg, konsekwencje, wyd. 2 rozszerzone, Warszawa 2020.
Kościański R., Górecki Jan [w:] Leksykon bezpieki. Kadra kierownicza aparatu bezpieczeństwa 1944–1956, t. 2, red. W. Bagieński, M. Dźwigał, Warszawa 2021.
Kowalski L., Tajna historia Biura Ochrony Rządu. Bodyguardzi i janczarzy elit PRLu, Warszawa 2021.
Krasucki E., Przesilenie. Szczecińskie społeczeństwo i władza w styczniu i lutym 1971 r., Szczecin 2016.
Kryzys grudniowy 1970 r. w świetle dokumentów i materiałów Komisji Władysława Kruczka i relacji ludzi obozu władzy, red. M. Jabłonowski, W. Janowski, G. Sołtysiak, Warszawa 2018.
Kula H., Grudzień 1970. Oficjalny i rzeczywisty, Gdańsk 2006.
Miedziński P., Zamach na „prezydenta”, „Pamięć.pl” 2016, nr 6 (51).
Paziewski M., Grudzień 1970 w Szczecinie, Szczecin 2013.
Poland Erupts, Gomulka Steps Out, „Newsweek”, 28 XII 1970.
Sątowicz S., Byłem gorylem Gomułki i Gierka, Warszawa 2019.
License
Copyright (c) 2026 Remembrance and Justice
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Most read articles by the same author(s)
- Paweł Miedziński, Lech Kowalski, Tajna historia BOR. Bodyguardzi i janczarzy elit PRL-u, Fronda, Warszawa 2021, 654 s. , Remembrance and Justice: Vol. 38 No. 2 (2021)
