Routinizing Power: Mechanisms of Communicative Ordering of Reality in the Press of the General Governorate (1940 – May 1941)
Remembrance and Justice, Vol. 47 No. 1 (2026), pages: 82-101
Publication date: 2026-11-02
https://doi.org/10.48261/PIS264703
Abstract
The article concerns the analysis of the mechanisms of communicative ordering of reality in the press of the General Governorate in the years 1940–1941. The aim of the study is to demonstrate that occupation propaganda functioned not only as an instrument of ideological persuasion, but above all as an element of administrative infrastructure, producing an impression of stability and normality. The analysis is based on three groups of sources: documents of the Department of Public Enlightenment and Propaganda, bulletins of the Pressendienst des Generalgouvernements, and the collaborationist Polish-language ‘reptile’ press (Goniec Krakowski, Kurier Radomski / Dziennik Radomski). The application of critical discourse analysis made it possible to capture the essence of the process of routinizing the occupation, understood as a shift from the language of violence to that of regulation, planning, and organization. The repetition of administrative categories, the technocratic style of communication, and the structure of the newspaper issue jointly created an interpretative framework in which the actions of the authorities were presented as orderly procedures rather than acts of domination.
References
Archiwum Akt Nowych, Rząd Generalnego Gubernatorstwa, 2/111/0/3.30/1171, 2/111/0/1.10/410/, 2/111/0/1.10/410/1.
Miejska Biblioteka Publiczna w Radomiu, Radomer Herbstmesse vom 9. bis 13. Oktober 1940: Katalog der Herbstmesse, Warszawa 1940.
„Dziennik Radomski” 1940–1941.
„Goniec Krakowski” 1940–1941.
„Kurier Radomski” 1940.
Adamczyk M., „Gadzinowa” prasa na Kielecczyźnie w latach okupacji hitlerowskiej [w:] Polska prasa konspiracyjna lat 1939–1945 i początek prasy w Polsce Ludowej, red. M. Adamczyk, J. Jarowiecki, Kielce–Kraków 1979.
Adamczyk M., Propaganda hitlerowska w dystrykcie radomskim, „Rocznik Świętokrzyski” 1977, t. 6.
Cieślak T., Z historii niemieckiej prasy w języku polskim, cz. 1: „Goniec Krakowski” (27 X 1939 –18 I 1944), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 1966, z. 4.
Dobroszycki L., „Prasa jawna dla ludności polskiej w Generalnej Guberni”, rozprawa doktorska, IH PAN, Warszawa 1967, mps.
Głowiński T., O nowy porządek europejski. Ewolucja hitlerowskiej propagandy politycznej wobec Polaków w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945, Wrocław 2000.
Grott W., Polski rząd na uchodźstwie i Polskie Siły Zbrojne na łamach niemieckiej, polskojęzycznej prasy codziennej Generalnego Gubernatorstwa, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2022, t. 1 (39).
Grott W., Zabiegi propagandowe Niemców względem polskiej wsi pod okupacją na przykładzie biuletynów „Służba Informacyjna dla Wójtów” (1940–1941) i „Poradnik: Miesięcznik służbowy dla wójtów” (1942–1944), „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2025, t. 28, z. 3 (79).
Jockheck L., Propaganda im Generalgouvernement. Die NSBesatzungspresse für Deutsche und Polen 1939–1945, Osnabrück 2006.
Kołtunowski P., Charakterystyka hitlerowskiego dziennika „Krakauer Zeitung”, „Zeszyty Prasoznawcze” 1987, t. 28, nr 2 (112).
Łysakowski P., Obraz polskiej rzeczywistości po wrześniu 1939 r. w prasie gadzinowej, „Rocznik Polsko-Niemiecki” 2023, nr 31.
Napora M., Gadzinowe narracje. Mechanizmy i strategie kreowania propagandowego obrazu świata w „Dzienniku Radomskim” 1940–1944, Warszawa 2017.
Napora M., O potrzebie dalszych badań nad prasą gadzinową. Stan obecny i perspektywy badawcze, „Dzieje Najnowsze” 2021, nr 2.
Piątkowski S., Bandytyzm i inne formy przestępczości kryminalnej na obszarach wiejskich Generalnego Gubernatorstwa w początkach okupacji niemieckiej (październik 1939 – czerwiec 1941 r.) [w:] Polska pod okupacją 1939–1945, t. 1, red. M. Gałęzowski et al., Warszawa 2015.
Piątkowski S., Codzienność początków okupacji niemieckiej w Generalnym Gubernatorstwie w świetle ogłoszeń drobnych „Gońca Krakowskiego” (październik 1939 – czerwiec 1940), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2013, nr 1.
Piątkowski S., Okupacja i propaganda. Dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa w publicystyce polskojęzycznej prasy niemieckiej (1939–1945), Lublin–Radom 2013.
Piątkowski S., Życie codzienne Polaków w Generalnym Gubernatorstwie w świetle ogłoszeń drobnych polskojęzycznej prasy niemieckiej, Warszawa 2021.
Pisarek W., Analiza zawartości prasy, Kraków 1983.
Szarota T., Jawne wydawnictwa i prasa okupowanej Warszawy [w:] Warszawa lat wojny i okupacji. 1939–1944, t. 2, Warszawa 1972 („Studia Warszawskie”, t. 10).
Tuszyński M., „Hitlerowska propaganda polityczna w Generalnej Guberni”, rozprawa doktorska, IH PAN, Warszawa 1976, mps.
Woźniakowski K., Prasa, kultura, wojna. Studia z dziejów czasopiśmiennictwa, kultury literackiej i artystycznej lat 1939–1945, Kraków 2005.
Wójcik W., Gadzinówka „Goniec Krakowski” 1939–1945, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1980, nr 19/3.
Wójcik W., Niemiecka prasa w języku polskim dla Polaków wydawana w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945 (Ogólna charakterystyka), „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny” 1987, nr 110 (Prace Bibliotekoznawcze 4).
Wójcik W., Prasa gadzinowa Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945), Kraków 1988.
License
Copyright (c) 2026 Remembrance and Justice

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
PDF (Język Polski)
