Grudzień ’70 w optyce Biura Ochrony Rządu

Paweł Miedziński

doi:10.48261/PIS264712

Tom 47 Nr 1 (2026)

ISSN:

1427-7476

eISSN:

2957-1723

Dział: Varia

Grudzień ’70 w optyce Biura Ochrony Rządu

Paweł Miedziński

Pamięć i Sprawiedliwość, Tom 47 Nr 1 (2026), strony: 334-358

Data publikacji: 2026-11-02

https://doi.org/10.48261/PIS264712

PDF

Abstrakt

Artykuł traktuje o działaniach wyspecjalizowanej jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Biura Ochrony Rządu – w sytuacji poważnego kryzysu społecznego i politycznego, który miał miejsce w grudniu 1970 r. W kolejności chronologicznej opisano czynności, podejmowane w coraz bardziej napiętej i dramatycznej sytuacji. Były to działania samego BOR i jego dyrektora płk. Jana Góreckiego, a także różne interakcje ze sztabem koordynującym w skali całego kraju czynności przeprowadzane w ramach operacji „Jesień ’70”. Operacja ta była przygotowywana na wypadek buntu społecznego związanego z wprowadzeniem drastycznej podwyżki cen. Szczególnie interesujące wydaje się przedstawienie chaotycznych i desperackich przygotowań do pacyfikacji rewolty, gdyby ta objęła także stolicę. Akcji tej nadano kryptonim „Bastion”. Autor stara się także spojrzeć za kulisy mechanizmu zmiany najwyższych władz państwa w czasie Grudnia ’70.

Słowa kluczowe

Biuro Ochrony Rządu • Grudzień ’70 • Jan Górecki • operacja „Bastion” • operacja „Jesień ’70” Government Protection Bureau • December ’70 • Jan Górecki • Operation “Bastion” • Operation “Autumn ’70”

Bibliografia

Archiwum Centralnej Agencji Fotograficznej, Numery negatywów: 235968, 235974, 235975, 235976, 235977.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, 0132/80, Plan działań Zgrupowania Ochronnego w okresach poważnego zagrożenia lub naruszenia porządku i bezpieczeństwa publicznego, 12 XI 1970 r.; Pismo 07237 z 13 XI 1970 r., 01414/7, 0193/5281, Akta osobowe funkcjonariusza, 0218/308, Akta personalne funkcjonariusza, 0243/207, t. 1–2, Akta osobowe; https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/28025, dostęp 18 VI 2026 r., 0332/176, t. 1–5, Akta kontrolno-śledcze w sprawie eksplozji materiałów wybuchowych przy ul. Spacerowej i ul. Puławskiej w Warszawie – podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 136 § 1 pkt 3 kk, 0604/811, Akta osobowe funkcjonariusza, 0604/1431, Akta osobowe funkcjonariusza, 0827/34, t. 1–4, 1004/5043, Akta paszportowe, 01790/3, Protokół ze spotkania Sekretarzy KP POP nr 7 z Sekretarzami OOP w dniu 17 XII 1970 r., 17 XII 1970 r.; Protokół ze spotkania aktywu BOR w dniu 23 XII 1970 r., 23 XII 1970 r.; Protokół ze spotkania aktywu BOR w dniu 9 I 1971 r., 9 I 1971 r.; Protokół ze spotkania z Sekretarzami OOP w BOR w dniu 10 I 1971 r., 10 I 1971 r.; Protokół z konferencji sprawozdawczej POP nr 7, 29 XII 1971 r., 1585/983, Notatka z posiedzenia Sztabu w dniu 9 XII 1970 r. o godz. 16.00, 1585/5264, Notatka służbowa, 24 II 1971 r., 1595/1955, Uzasadnienie do projektu etatu Biura Ochrony Rządu, b.d. [1967], 2174/6413, Akta osobowe, 3366/1109, Akta personalne żołnierza wojskowych organów bezpieczeństwa państwa, 3653/246, Załącznik do sprawozdania z pracy rozpoznawczo-zapobiegawczej prowadzonej na obiekcie „Urząd” za rok 1988, 22 XII 1988 r., 3653/352, Przemówienie wiceministra spraw wewnętrznych towarzysza Fr. Szlachcica wygłoszone dnia 1 XII 1970 r. na krajowej naradzie w sprawie przygotowań resortu do działań na wypadek poważnego zagrożenia lub naruszenia porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz zagrożenia zewnętrznego, Plan zabezpieczenia gmachu KC PZPR w przypadku zagrożenia, 31 VIII 1988 r.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku, 992/195, Stenogramy rozmów przeprowadzonych w dn. 14–21 XII 1970 r. z aparatów sieci rządowej zainstalowanej u Kierownika Sztabu MSW, b.d. [ok. stycznia 1971 r.].

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie, 474/20, Sprawozdanie z przebiegu wydarzeń i działań milicyjnych na terenie miasta Szczecina w dniach 11–22 XII 1970 r.

Cenckiewicz S., Gdański grudzień ’70: rekonstrukcja, dokumentacja, walka z pamięcią, wyd. 2, Gdańsk–Warszawa 2021.

Eisler J., Grudzień 1970. Geneza, przebieg, konsekwencje, wyd. 2 rozszerzone, Warszawa 2020.

Kościański R., Górecki Jan [w:] Leksykon bezpieki. Kadra kierownicza aparatu bezpieczeństwa 1944–1956, t. 2, red. W. Bagieński, M. Dźwigał, Warszawa 2021.

Kowalski L., Tajna historia Biura Ochrony Rządu. Bodyguardzi i janczarzy elit PRLu, Warszawa 2021.

Krasucki E., Przesilenie. Szczecińskie społeczeństwo i władza w styczniu i lutym 1971 r., Szczecin 2016.

Kryzys grudniowy 1970 r. w świetle dokumentów i materiałów Komisji Władysława Kruczka i relacji ludzi obozu władzy, red. M. Jabłonowski, W. Janowski, G. Sołtysiak, Warszawa 2018.

Kula H., Grudzień 1970. Oficjalny i rzeczywisty, Gdańsk 2006.

Miedziński P., Zamach na „prezydenta”, „Pamięć.pl” 2016, nr 6 (51).

Paziewski M., Grudzień 1970 w Szczecinie, Szczecin 2013.

Poland Erupts, Gomulka Steps Out, „Newsweek”, 28 XII 1970.

Sątowicz S., Byłem gorylem Gomułki i Gierka, Warszawa 2019.