Język Polski
English
Deutsch
Français (France)
Italiano
Русский
Osuchy 1944. Największe straty polskiej partyzantki niepodległościowej
Rafał Drabik
https://orcid.org/0000-0001-7376-9898
Instytut Pamięci Narodowej, Zespół Pełnomocnika Prezesa IPN do spraw Badań nad Terrorem Okupacyjnym na Ziemiach Polskich w latach 1939–1945
BioRAFAŁ DRABIK – doktor nauk humanistycznych. Pracownik Instytutu Pamięci Narodowej od 2007 r., obecnie w Zespole Pełnomocnika Prezesa IPN do spraw Badań nad Terrorem Okupacyjnym na Ziemiach Polskich w latach 1939–1945. W swoich badaniach zajmuje się tematyką okupacji niemieckiej, podziemia niepodległościowego oraz struktur PPR/PZPR na Lubelszczyźnie. Współautor publikacji Polacy ratujący Żydów w dystrykcie lubelskim 1939–1944 – oblicza pomocy (2024). Obecnie przygotowuje publikację na temat okupacji na terenie pow. biłgorajskiego.
Pamięć i Sprawiedliwość, Vol. 46 No 2 (2025), pages: 209-233
Publication date: 2026-03-31
https://doi.org/10.48261/PIS254609
PDF (Język Polski)
Résumé
Przeprowadzone w czerwcu 1944 r., w rejonie Biłgoraja, niemieckie operacje przeciwpartyzanckie „Sturmwind I” oraz „Sturmwind II” od samego początku były przedstawiane w polskiej historiografii jako największa tego rodzaju akcja na terenach okupowanej Polski. Faktycznie, pod względem zaangażowania sił czy terenu, który objęły, nie miały sobie równych. Nie ulega także wątpliwości, że przyniosły, po stronie partyzantów, trudne do dokładnego oszacowania straty osobowe. W ich trakcie, w tym w walkach pod Osuchami, z rąk Niemców oraz oddziałów Korpusu Kawalerii Kałmuckiej zginęło ponad tysiąc osób (zarówno ludności cywilnej, jak i partyzantów). Kilka tysięcy mieszkańców zostało wywiezionych do obozów koncentracyjnych albo na roboty przymusowe. Skala strat oddziałów Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich, poniesionych w przededniu wkroczenia Armii Czerwonej, od samego początku budziła zainteresowanie historyków. Nie licząc Powstania Warszawskiego, trudno o inną akcję polskiego podziemia z porównywalnymi stratami osobowymi. Dziś, po 80 latach od wydarzeń, wiemy, że w trakcie oraz na skutek akcji „Sturmwind II” zginęło przynajmniej 550 żołnierzy AK i BCh. Nie milkną także spory dotyczące odpowiedzialności za masakrę polskich oddziałów. Zważywszy na wiele argumentów, przemawiających zarówno za błędami dowodzącego siłami polskimi mjr. „Kaliny”, jak i będących obroną jego decyzji, można sądzić, że spór ten raczej nigdy nie zostanie rozstrzygnięty.
Références
Archiwum Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, Dane meteorologiczne dla stacji Lublin, Zamość oraz Tomaszów Lubelski.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie, Materiały zgromadzone w latach 1966–1967 przez Wydział Śledczy KW MO w Lublinie w ramach pomocy prawnej dla ZSRR w sprawie zbrodni popełnionych w okresie okupacji hitlerowskiej na terenie woj. lubelskiego przez I Dywizjon „Kałmuckiego Korpusu Kawaleryjskiego”.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie, Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Rzeszowie 1965–1984.
Archiwum Państwowe w Lublinie, Bataliony Chłopskie Okręg IV Lublin.
Archiwum Państwowe w Zamościu, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Warszawski Środowisko Żołnierzy 9. Pułku Piechoty Ziemi Zamojskiej.
Archiwum Roztoczańskiego Parku Narodowego w Zwierzyńcu, Kazimierz Nowak, Wspomnienia z lat okupacji.
Bundesarchiv Ludwigsburg, B 162/40567.
Bundesarchiv–Militärarchiv Freiburg im Breisgau, RH 53-23/62.
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Lublinie, Spuścizna Ireneusza Cabana i Zygmunta Mańkowskiego.
Akcja Sturmwind i bitwa pod Osuchami – czerwiec 1944 r., red. D. Skakuj, Biłgoraj 2021.
Bataliony Chłopskie na Lubelszczyźnie 1940–1944, oprac. Z. Mańkowski, J. Markiewicz, J. Naumiuk, Lublin 1962.
Bartoszewski K. ps. „Wir”, Caban I., Relacje – Wspomnienia – Opracowania, Lublin 1996.
Borcz A., Obwód Łańcut SZPZWZAK w latach 1939–1945, Kraków–Warszawa 2020.
Drabik R., 99 ofiar. Niemiecka pacyfikacja wsi Białka pod Parczewem w dystrykcie lubelskim w odwecie za pomoc ukrywającym się Żydom i jeńcom sowieckim [w:] Nie tylko o Ulmach. O pomocy udzielanej Żydom na ziemiach polskich podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1945, red. T. Domański, A. Gontarek, Warszawa 2023.
Drabik R., Bohaterowie Porytowego Wzgórza – żołnierze AK, NOW i NSZ, „Janowskie Korzenie” 2023, nr 41.
Dywersja na Zamojszczyźnie 1939–1944. Wydawnictwo materiałów do dziejów Zamojszczyzny w latach 1939–1944, t. 4, red. Z. Klukowski, Zamość 2018.
Dudek J., Marian Gołębiewski (1911–1996). Żołnierz, opozycjonista, emigrant, Lublin 2016.
Garbacz D., Mroczne lata. Stalowa Wola 1939–1944, Stalowa Wola 1993.
Gozdawa-Gołębiowski J., Obszar Warszawski Armii Krajowej, Lublin 1992.
Grygiel J., Związek Walki Zbrojnej Armia Krajowa w obwodzie zamojskim 1939–1944. Szkice, wspomnienia, dokumenty, red. Z. Mańkowski, Warszawa 1985.
Jedynak M., Robotowcy 1943. Monografia II Zgrupowania Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponury”, Końskie 2007.
Jóźwiakowski J., Armia Krajowa na Zamojszczyźnie, t. 2, Zamość 2021.
Kałmucki Korpus Kawalerii. Zbrodnie popełnione na ziemiach polskich w 1944 r. w dokumentach SB, oprac. R. Sodel, Lublin 2011.
Klukowski Z., Dziennik z lat okupacji Zamojszczyzny, Zamość 2020.
Kopera K., Puszcza Solska 1944. Wehrmacht w walce z Polskim Państwem Podziemnym, Łukowa 2013.
Kosobudzki K., Przez druty, kraty i kajdany. Wspomnienia partyzanta NSZ, Wrocław 1997.
Krajewski K., Uderzeniowe Bataliony Kadrowe 1942–1944, Warszawa 1993.
Książek Z., Walka i życie leśnych oddziałów partyzanckich w obwodzie Armii Krajowej Biłgoraj, Warszawa–Biłgoraj 1993.
Markiewicz J., Odpowiedzialność zbiorowa ludności polskiej powiatu biłgorajskiego podczas okupacji hitlerowskiej, Warszawa 1958.
Markiewicz J., Paprocie zakwitły krwią partyzantów, Lublin 1987.
Okupacja i ruch oporu w dzienniku Hansa Franka, t. 2, red. Z. Polubiec, Warszawa 1970.
Operacja Sturmwind. Dokumenty Wehrkreiskommando GG, oprac. B. Siejek, Kraków 2024.
Róg D., Obozy partyzanckie w lasach tereszpolskich podczas II wojny światowej [w:] Iuvenes quaerentes 2018 (materiały pokonferencyjne), Lublin 2018.
Siejek B., „Wacek” Wasilewska 1923–1944, Biłgoraj 2022.
Siemion L., Lipiec 1944 na Lubelszczyźnie, „Rocznik Lubelski” 1964, nr 7.
Szlakami akcji „Burza”, red. Ł. Fabiański, Białystok 2024.
Tuszyński W., Lasy Janowskie i Puszcza Solska, Warszawa 1970.
Wysocki M. „Wit”, Moje wspomnienia wrzesień 1939 – lipiec 1944 [w:] Walki oddziałów ZWZ-AK i BCh Inspektoratu Zamojskiego w latach wojny 1939–1944, t. 2: Opracowania i relacje, red. A. Glińska, J. Jóźwiakowski, Z. Klukowski, Lublin 1990.
Zabrali nam dzieciństwo. Wspomnienia wojenne mieszkańców podbiłgorajskich wsi, cz. 3, red. C. Skromak et al., Biłgoraj 2021.
Боярский В.И., В боевом содружестве с патриотами Польши. Военноисторические исследования в Поволжье: сборник научных трудов, Вып. 12–13, Саратов 2019.
„Nad Tanwią i Ładą. Przyczynki do historii i kultury Ziemi Biłgorajskiej” 2017, t. 10; 2021, t. 14; 2022, t. 15.
„Zeszyt Osuchowski” 2003, nr 1; 2020, nr 17.
https://www.1944.pl/artykul/operacja-burza-1944,5514.html, dostęp 12 I 2026 r.
https://www.muzeum-osuchy.pl/lista-uczestnikow-bitwy-pod-osuchami/, dostęp 21 III 2025 r.
http://www.osuchy1944.pl/uczestnicy-walk-w-puszczy-solskiej/, dostęp 27 XI 2024 r.
Kopera K., Zaginiony? Historia Kazimierza Józefowicza „Kalifa”, http://www.osuchy1944.pl/zaginiony-historia-kazimierza-jozefowicza-kalifa/, dostęp 27 XI 2024 r.
Licence
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Articles les plus lus par le même auteur ou la même autrice
- Karolina Trzeskowska-Kubasik, Rafał Drabik, Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji naukowej „Okupacja w Polsce w latach 1939–1945”, Warszawa, 8–9 maja 2025 r. , Pamięć i Sprawiedliwość: Vol. 45 No 1 (2025)
