Pokaż  Tom 46 Nr 2 (2025): Pamięć i Sprawiedliwość

Tom 46 Nr 2 (2025)

ISSN:
1427-7476

eISSN:
2957-1723
Dział: Varia

Siły zbrojne III Rzeszy jako narzędzie polityki okupacyjnej w Generalnym Gubernatorstwie. Nowe postulaty badawcze

Tomasz Gajownik

https://orcid.org/0000-0003-2580-5107

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

TOMASZ GAJOWNIK – doktor habilitowany, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Warmińsko-­Mazurskiego w Olsztynie. Absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zainteresowania badawcze: historia XX w. ze szczególnym uwzględnieniem historii państw bałtyckich, historii polskiego wywiadu wojskowego w latach 1918–1945 oraz okupacji niemieckiej ziem polskich. Autor kilkudziesięciu publikacji, w tym monogra­fii poświęconych działalności Oddziału II Sztabu Generalnego (Głównego) WP na Litwie w latach 1921–1939 oraz działalności attachés wojskowych II Rzeczypospolitej w krajach bałtyckich.

Pamięć i Sprawiedliwość, Tom 46 Nr 2 (2025), strony: 194-208

Data publikacji: 2026-03-31

https://doi.org/10.48261/PIS254608

Abstrakt

W ciągu ostatnich 20 lat możliwe stało się wykorzystanie nowych technologii cyfrowych w celu usprawnienia dostępu do materiałów archiwalnych za pośrednictwem Internetu. Dzięki nowoczesnym technologiom korzystanie z zasobów archiwalnych stało się prostsze i mniej kosztochłonne. W zakresie udostępniania dokumentów z lat II wojny światowej przodują archiwa amerykańskie i niemieckie. Możliwości oferowane obecnie historykom pozwalają na pogłębienie badań nad różnymi aspektami tego konfliktu, m.in. dziejów niemieckiej okupacji Polski. Jednym z ciekawszych problemów badawczych jest organizacja i funkcjonowanie sił zbrojnych III Rzeszy w Generalnym Gubernatorstwie.


Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Kr 075/1.

Archiwum Państwowe w Warszawie, Sąd Niemiecki w Warszawie.

Bundesarchiv – Militär Abteilung (Freiburg), Generalkommandos und Höhere Kommando – RH24, Kommandanten der rückwärtigen Armeegebiet – RH23, Kommandanturen den Militärverwaltung – RH36, Militärbefehlshaber im Generalgouvernement – RH 5323.

Centralne Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, Fond 500 – zdobyczne akta niemieckie.

National Archives and Records Administration, T77: Oberkommando der Wehrmacht/ Wehrwirtschafts und Rüstungsamt, T78: Oberkommando des Heeres / Fremde Heere Ost.

Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 grudnia 1946 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, DzU 1946, nr 69, poz. 377.

https://bip.uksw.edu.pl/node/257, dostęp 30 XI 2024 r.

https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,7595,obrona-pracy-doktorskiej-mgr-bartlomieja-gryty,124837.chtm, dostęp 30 XI 2024 r.

https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2022/1202/082944-recenzja-nr-1.pdf, dostęp 30 XI 2024 r.

https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2022/1202/082945-recenzja-nr-2.pdf, dostęp 30 XI 2024 r.

https://wwii.germandocsinrussia.org/de/nodes/1-camo-bestand-500, dostęp 30 XI 2024 r.

Eksploatacja siły roboczej i grabież ziem polskich przez Wehrmacht w końcowym okresie II wojny światowej, wybór źródeł i oprac. E. Kozłowski, P. Matusak, Poznań 1986 („Documenta Occupationis”, t. 12).

Nazi Occupation „Law” in Poland: Selected Documents, cz. 2: The General Government, wybór i oprac. K.M. Pospieszalski, Poznań 2019 („Documenta Occupationis”, t. 6).

Bączyk N., Terror niemiecki w powiecie Garwolin 1939–1944, Warszawa 2024.

Böchler J., Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce. Wrzesień 1939. Wojna totalna, Kraków 2009.

Brones M., Niektóre problemy grabieży ekonomicznej w Polsce dokonywanej przez Wehrmacht w okresie 1.9 – 25.10.1939 r., „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce” 1968, t. 18.

Ceran T., Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce, Bydgoszcz–Warszawa 2024.

Datner S., 55 dni Wehrmachtu w Polsce. Zbrodnie dokonane na polskiej ludności cywilnej w okresie 1. IX – 25. X 1939, Warszawa 1967.

Giziowski R., The Enigma of general Blaskowitz, Barnsley, South Yorkshire 1997.

Graczyk K., Niemieckie sądy specjalne w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945, Warszawa 2025.

Graczyk K., Sondergericht Kattowitz 1939–1945: Sąd specjalny w Katowicach 1939–1945, Warszawa 2020.

Hammel K., Kompetenzen und Verhalten der Truppe im rückwärtigen Heeresgebiet [w:] Die

Soldaten der Wehrmacht, red. H. Poeppel, W.K.P. von Preußen, K.G. von Hase, München 1999.

Hasenclever J., Wehrmacht und Besatzungpolitik in der Sowjetunion: die Befehlshaber der rückwärtigen Heeresgebiete 1941–1943, Paderborn–München 2010.

Jasiński Ł., Sprawiedliwość i polityka. Działalność Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich/ Hitlerowskich w Polsce 1945–1989, Warszawa 2018.

Kobuszewski B., Walka z transportem kolejowym w dystrykcie warszawskim (1942–1944). Próba bilansu (część I), „Rocznik Mazowiecki” 2006, nr 18.

Kubicki M., Okupacja niemiecka w powiecie starogardzkim w latach 1939–1945, Gdańsk–Warszawa 2024.

Lityński A., O prawie i sądach początków Polski Ludowej, Białystok 1999.

Madajczyk C., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1, wyd. 2, Warszawa 2019.

Matusak P., Przemysł na ziemiach polskich w latach II wojny światowej, t. 1: Eksploatacja przez okupantów i konspiracja przemysłowa Polaków, Warszawa–Siedlce 2009.

Matusak P., Ruch oporu w Polsce 1939–1945, Katowice 1987.

Messenger Ch., The Last Prussian: A Biography of Field Marshal Gerd von Rundstedt, 1875–1953, Barnsley, South Yorkshire 2011.

Michta N., Z lat walki, wyd. 2, Warszawa 1988.

Mielcarek T., Główna Komisja Badania Zbrodni Niemieckich / Hitlerowskich w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem oddziału w Poznaniu. Funkcjonowanie i działalność 1945–1984, Warszawa 2024.

Moczar M., Barwy walki, wyd. 1, Warszawa 1962.

Piątkowski S., „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki…”. Niemieckie zbrodnie na niosących pomoc Żydom Polakach z Ciepielowa i okolic (1942–1943), Warszawa 2025.

Polacy ratujący Żydów w dystrykcie lubelskim 1939–1944 – oblicza pomocy, red. R. Drabik, A. Gontarek, Lublin 2024.

Radziwończyk K., Niemieckie siły zbrojne w okupowanej Polsce, 22.6.1941 – wiosna 1944 r., cz. 1, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1962, nr 3; cz. 2, Wojskowy Przegląd Historyczny” 1962, nr 4.

Radziwończyk K., Okupacyjny zarząd i zbrodnie wojenne Wehrmachtu podczas agresji na Polskę 1.9. – 25.10.1939, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1973, nr 2.

Radziwończyk K., Wehrmacht na obszarze Generalnego Gubernatorstwa w latach 1942–1945 (organizacja, siły i kompetencje okupacyjne), „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce” 1975, t. 26.

Siejek B., Operacja „Sturmwind”: dokumenty Wehrkreiskommando GG, Kraków 2024.

Sudoł T., Zbrodnie wojenne Wehrmachtu na żołnierzach Wojska Polskiego popełnione od września do grudnia 1939 r., t. 1: Geneza zbrodni. Zbrodnie na polu walki, Warszawa 2025.

Trzeskowska-Kubasik K., Ofiary terroru i działań wojennych w latach 1939–1945 z terenu Kreishauptmannschaft Busko, Warszawa 2023.

Zając S., W pobliżu siedziby Hansa Franka, Warszawa 1986.

Zbrodnia pomorska 1939. Dokumentacja terroru niemieckiego, t. 1, wstęp, wybór i oprac. I. Mazanowska, M. Tomkiewicz, T. Ceran, Bydgoszcz–Warszawa 2025.

                            Pokaż  Tom 46 Nr 2 (2025): Pamięć i Sprawiedliwość

Tom 46 Nr 2 (2025)

ISSN:
1427-7476
eISSN:
2957-1723

Data publikacji:
2026-03-31

Dział: Varia