Język Polski
English
The Office for State Protection 1992 Investigation into the Destruction of MSW Department I Operational Records Between 1989 and 1990
Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, Vol. 18 (2025), pages: 131-172
Publication date: 2025-12-30
https://doi.org/10.48261/PAIPN251805
PDF (Język Polski)
Abstract
The problem of the destruction of active and archived MSW Department I operational files during the political transformation is discussed in the article. After the Contract Sejm elections and the formation of Prime Minister Tadeusz Mazowiecki’s government, all units of the Security Service, including the civilian intelligence service, began destroying case files and other types of documentation. This process began in September 1989 and reached its peak in the second half of January 1990. Many documents were also destroyed at a later date. After the formation of Prime Minister Jan Olszewski’s government (December 1991), a Research Division was established in the Office of the Minister of Internal Affairs. Its purpose was to examine the Security Service archives with a view to vetting the authorities of the Polish Republic. In the course of these activities, it was discovered that the some of the protocols from the culling of cases in MBP Department I had been falsified. Evidence was also found indicating that former SB functionaries had misappropriated archival materials for themselves. An investigation into this matter was conducted by the Investigative Office of the Department of State Protection. After the dismissal of the government and changes in the leadership of the services, the proceedings were discontinued. The documentation available today is an important supplement to our knowledge of the circumstances surrounding the destruction of documents by the intelligence services of the Polish People’s Republic.
Keywords
wywiad • wywiad cywilny • Departament I MSW • akta • brakowanie akt • niszczenie akt • Służba Bezpieczeństwa • Ministerstwo Spraw Wewnętrznych • MSW • Urząd Ochrony Państwa • UOP • Zarząd Śledczy UOP • Zarząd Wywiadu UOP • Wydział Studiów • lustracja intelligence • civilian intelligence • MSW Department I • file • file culling • file destruction • Security Service • Ministry of Internal Affairs (MSW) • Department of State Protection (UOP) • UOP Investigative Office • UOP Intelligence Office • Research Division • vetting
References
Akcja IPN i ABW. Odzyskano ponad sto tajnych dokumentów SB, 13 X 2020, https://jedynka.polskieradio.pl/artykul/2600491, Akcja-IPN-i-ABW-Odzyskano-ponad-sto-tajnych-dokument%C3%B3w-SB, dostęp 5 V 2024 r.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie: 00200/696; 001745/1, mf.; 003171/118, t. 2; 003190/8; 003407/1–5; 003420/1–335, mf.; 0449/2, t. 10, 12; 0449/51, t. 32; 01738/41, t. 10, 15; 01746/3–6; 02524/27; 02922/5; 03441/1–2; 3222/1–6; 3246/256, t. 1; 3450/1; 3451/1, mf.; 3484/262, t. 2; 3486/74; 3558/57, t. 2; 4293/1–2.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie: 0170/1.
Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie: Departament Kadr i Szkolenia, t. 30533, Akta osobowe Tadeusza Chętki.
Bagieński W., Agent „Regina” i afera z lodówkami, czyli wpadka trójmiejskiej „Solidarności Walczącej” we wrześniu 1987 r. [w:] Solidarność Walcząca 1982–1990: Studia i szkice, red. S. Ligarski, M. Siedziako, Szczecin – Warszawa 2019.
Bagieński W., Cenckiewicz S., Woyciechowski P., Konfidenci, Warszawa 2015.
Bagieński W., Wydział XI Departamentu I MSW i kierunki działania wywiadu w walce z opozycją w latach osiemdziesiątych [w:] Bagieński W., Cenckiewicz S., Woyciechowski P., Konfidenci, Warszawa 2015.
Barański M., Bunt janczarów. Kulisy tajnych służb Trzeciej Rzeczpospolitej, Warszawa 2001.
Białek S., Brakowanie i niszczenie dokumentacji SB w województwie opolskim w latach 1987–1990. Ustalenia wstępne, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2009, t. 2.
Cenckiewicz S., Chmielecki A., Kowalski J., Piekarska A.K., Lech Kaczyński. Biografia polityczna 1949–2005, Poznań 2013.
Cenckiewicz S., Gontarczyk P., SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii, Warszawa 2008.
Cenckiewicz S., Od „Emila” do „Pertexa”. Wiesław Chrzanowski (1923–2012) w aktach bezpieki [w:] Bagieński W., Cenckiewicz S., Woyciechowski P., Konfidenci, Warszawa 2015.
Cenckiewicz S., Pod kontrolą SB. Prawda o Zdzisławie Pietkunie [w:] Cenckiewicz S., Agentura. Wałęsa, Skubiszewski, Kieżun, Hermaszewski, Rotfeld i inni, Dziekanów Leśny 2022.
Cenckiewicz S., Uwikłania Wiesława Chrzanowskiego (próba podsumowania) [w:] Niepodległość ma jeden kształt. Antoniemu Macierewiczowi w 70. rocznicę urodzin, red. S. Cenckiewicz et al., Łomianki 2018.
Chętko T., Czerwona róża. Aktor – szpieg – dyplomata, Warszawa 2016.
Długajczyk E., Sprawa karna o niszczenie akt w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w Katowicach w latach 1989–1990 [w:] Archiwa i archiwalia górnośląskie, t. 1, red. E. Długajczyk, W. Gojniczek, B. Kalinowska-Wójcik, Katowice 2008.
Dudek A., Historia polityczna Polski 1989–2015, Kraków 2016.
Friszke A., Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (1982–1987) [w:] Solidarność podziemna 1981–1989, red. A. Friszke, Warszawa 2006.
Grocki M. [Tywonek Tomasz], Konfidenci są wśród nas..., Warszawa 1992.
Knoch K., Regionalna Komisja Koordynacyjna w Gdańsku w latach 1982–1989 [w:] Solidarność podziemna 1981–1989, red. A. Friszke, Warszawa 2006.
Kocuń D., Kilka uwag do 1992 roku [w:] Niepodległość ma jeden kształt. Antoniemu Macierewiczowi w 70. rocznicę urodzin, red. S. Cenckiewicz et al., Łomianki 2018.
Koller S., Brakowanie i niszczenie akt pionu SB do walki z Kościołem – zarys problematyki, „Zeszyty Historyczne WiN-u” 2013, nr 38.
Koller S., Brakowanie i niszczenie dokumentacji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (1956–1990), „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, t. 4.
Koller S., Ostatnia zbrodnia komunizmu – zacieranie pamięci. Stan badań nad brakowaniem i niszczeniem materiałów organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990 [w:] Transformacja i archiwa. Od tajnych do jawnych akt komunistycznych służb bezpieczeństwa, red. J. Bednarek, P. Perzyna, Warszawa 2025.
Kościański R., Leśkiewicz R., Brakowanie i niszczenie dokumentów Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu w latach 1989–1990. Wybrane zagadnienia, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, t. 4.
Kozłowski T., Koniec imperium MSW. Transformacja organów bezpieczeństwa państwa 1989–1990, Warszawa 2019.
Kruk M., Niszczenie materiałów archiwalnych w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w Gdańsku w latach 1989–1990, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, t. 4.
Larecki J.H., Wielki leksykon tajnych służb świata. Organizacje wywiadu, kontrwywiadu i policji politycznych, terminologia profesjonalna i żargon operacyjny, Warszawa 2017.
My w wywiadzie. Gromosław Czempiński w rozmowie z Agnieszką Kublik, „Gazeta Wyborcza”, 30 XI – 1 XII 1996.
Nowotnik N., Funkcjonariusz wywiadu PRL przetrzymywał dane kilkuset agentów, między innymi Gestapo i Abwehry, 3 X 2021, https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C830552%2Cfunkcjonariusz-wywiadu-prl-przetrzymywal-dane-kilkuset-agentow-miedzy, dostęp 5 V 2024 r.
Nyzio A., Rakowiecka w remoncie. Transformacja polityki bezpieczeństwa wewnętrznego Polski w latach 1989–1993, Kraków 2020.
Ostrowska K., Żuławnik M., Niszczenie kartotek Biura „C” MSW w latach 1989–1990, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, t. 4.
Peterman R., Proces brakowania i niszczenia akt organów bezpieczeństwa państwa w latach 1954–1990 na przykładzie województwa łódzkiego [w:] Wokół teczek bezpieki. Zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Kraków 2006.
Piecuch H., Pożoga. W. Jaruzelski tego nigdy nie powie, Warszawa 1996.
Piecuch H., Służby specjalne atakują. Od Jaruzelskiego do Kwaśniewskiego, Warszawa 1996.
Piecuch H., Syndrom tajnych służb. Czas prania mózgów i łamania kości, Warszawa 1999.
Sprawozdanie Komisji do badania wykonywania przez ministra spraw wewnętrznych uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 V 1992 r., druk nr 363, 4 VII 1992 r., https://orka.sejm.gov.pl/Druki1ka.nsf?OpenDatabase, dostęp 23 XII 2025 r.
Szczesiak E., Borusewicz. Jak runął mur. Rozmowy z liderem opozycji demokratycznej, legendą Sierpnia ’80 oraz podziemia „Solidarności”, pierwowzorem „Człowieka z żelaza”, Warszawa 2005.
Szymowski L., Śmierć ściśle tajna. Jak ginęli polscy szpiedzy, 7 V 2010, https://wiadomosci.onet.pl/kraj/smierc-scisle-tajna-jak-gineli-polscy-szpiedzy/2ymlf, dostęp 3 V 2024 r.
Ustawa z dnia 19 IV 1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. nr 13, poz. 94 ze zm.), https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19690130094, dostęp 9 I 2026 r.
Wilczak D., Ponad stan. Solidarność – historie podziemne, Warszawa 2006.
Woyciechowski P., Służby specjalne, Łomianki 2025.
Wroński P., Spowiedź życia. U wrót czyśćca. W rozmowie z Przemysławem Wojciechowskim, Warszawa 2016.
Wroński P., Weryfikacja. Historia manipulacji i zdrady, Warszawa 2015.
Zagubione dyskietki z agenturą wywiadu cywilnego – Tajemnice bezpieki, 21 V 2024, https://www.youtube.com/watch?v=BGj-h6wXXKc, dostęp 21 V 2024 r.
Zbiory Witolda Bagieńskiego: Relacja Piotra Woyciechowskiego z 2 XI 2025 r.
Zyzak P., Efekt domina. Czy Ameryka obaliła komunizm w Polsce?, t. 2, Warszawa 2016.
License
Copyright (c) 2025 Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
Most read articles by the same author(s)
- Witold Bagieński, Designing the Structure of the Office of State Protection (UOP) by the Officers of the Security Service in the First Months of 1990. , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: No. 15 (2022)
