Język Polski
English
Kronika 13. Wileńskiego Batalionu Strzelców jako źródło do badań dziejów Polskich Sił Zbrojnych
Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, Tom 18 (2025), strony: 197-218
Data publikacji: 2025-12-30
https://doi.org/10.48261/PAIPN251807
PDF
Abstrakt
W zbiorach Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie przechowywana jest kronika oddziałowa 13. Wileńskiego Batalionu Strzelców. Przedstawia ona dzieje jednej z wielu jednostek Polskich Sił Zbrojnych, która w okresie II wojny światowej walczyła o niepodległość Polski. Jednostka ta wchodziła w skład 2. Korpusu Polskiego pod dowództwem gen. dyw. Władysława Andersa, tocząc boje m.in. o Monte Cassino, Ankonę i Bolonię. Na kartach kroniki opisana jest historia batalionu od momentu jego powołania, tj. czas stacjonowania na Środkowym Wschodzie w latach 1942–1944, okres walk na Półwyspie Apenińskim (1944–1945) oraz ostatnie lata istnienia w Wielkiej Brytanii. Kronika wileńskiego batalionu na tle innych kronik znajdujących się w zbiorach londyńskiej instytucji należy do jednych z najcenniejszych i najlepiej wykonanych. Jej treść została sporządzona bardzo starannie, drobiazgowo, a ponadto wzbogacona jest o wiele interesujących fotografii oraz ilustracji. Omawiana kronika stanowi jedno z ważniejszych źródeł do badań dziejów Polskich Sił Zbrojnych w latach 1942–1947.
Słowa kluczowe
13. Wileński Batalion Strzelców • kronika • Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie • Polskie Siły Zbrojne • 2. Korpus Polski • archiwum • kroniki oddziałowe 13th Vilnius Rifle Battalion • chronicle • Polish Institute and Sikorski Museum in London • Polish Armed Forces • II Polish Corps • archive • [military] unit chronicles
Bibliografia
5 Kresowa Dywizja Piechoty 1941–1947. Zarys dziejów, red. A. Suchcitz, Londyn 2012.
Armia Polska w ZSRR 1941–1942. Organizacja Armii Polskiej w ZSRR 1941–1942. Wybór źródeł, t. 1, wybór i oprac. B. Polak, M. Polak, Leszno 2006.
Brzeziński T., Służba zdrowia Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939–1946. Z Armią Andersa z ZSRR ku Polsce, Wrocław 2008.
Dziennik czynności Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego, t. 1: 30 VIII 1939 – 31 VII 1940, wstęp i red. nauk. J. Rabiński, Lublin 2016.
Dziennik czynności Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego, t. 2: 1 VIII 1940 – 31 VII 1941, wstęp i red. nauk. J. Rabiński, Lublin – London 2017.
Dziennik czynności Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego, t. 3: 1 VIII 1941 – 31 VII 1942, wstęp i red. nauk. J. Rabiński, Lublin – Warszawa – London 2022.
Dziennik czynności Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego, t. 4: 1 VIII 1942 – 5 VII 1943, wstęp i red. nauk. J. Rabiński, Lublin – London 2024.
Grobelski W., Generał brygady Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechowicz (1894–1985), Warszawa 2010.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie: Armia Polska na Wschodzie: A.VIII.8/19; Oddziałowe Kroniki i Dzienniki Działań: C.116, C.129, C.151; Polskie Siły Zbrojne: A.XI.41/2, A.XI.41/3, A.XI.41/5; Rozkazy dzienne: R.708; R.709; Sztab Naczelnego Wodza i Ministerstwo Spraw Wojskowych/Ministerstwo Obrony Narodowej: A.XII.28/5
Instytut Polski i Muzeum imienia generała Sikorskiego, Londyn 1966.
Janczak B., Armia Polska na Wschodzie (1942–1943). Powstanie, organizacja, wyszkolenie [w:] Studia z dziejów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1939–1947), red. P. Chmielowiec, K. Tochman, Rzeszów – Warszawa 2019.
Janczak B., Generał bryg. Jerzy Grobicki (1891–1972). Niepokorny kawalerzysta, ocalony od zagłady katyńskiej, „Łambinowicki Rocznik Muzealny” 2014, t. 37.
Kierepka K., Służba archiwalna Polskich Sił Powietrznych w latach II wojny światowej, „Przegląd Archiwalno-Historyczny” 2021, t. 8.
Kierepka K., Wybrane instrukcje archiwalno-kronikarskie tzw. Armii Andersa, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2022, t. 111.
Kolator A., Z pamiętnika kpt. Alfreda Kolatora [w:] Armia Polska w ZSRR 1941–1942. Organizacja Armii Polskiej w ZSRR 1941–1942. Wybór źródeł, t. 1, wybór i oprac. B. Polak, M. Polak, Leszno 2006.
Kondracki T., 5 Kresowa Dywizja Piechoty w Wielkiej Brytanii jesień 1946 – do końca akcji PKPR [w:] 5 Kresowa Dywizja Piechoty 1941–1947. Zarys dziejów, red. A. Suchcitz, Londyn 2012.
Nurek M., Gorycz zwycięstwa. Los Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie po II wojnie światowej 1945–1949, Gdańsk 2009.
Panecki T., 5 Kresowa Dywizja Piechoty [w:] 5 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego, red. E. Kospath-Pawłowski et al., Pruszków 1997.
Polish Institute and Sikorski Museum, https://pism.org.uk, dostęp 8 XI 2023 r.
Polskie Siły Zbrojne w II wojnie światowej, t. 2: Kampanie na obczyźnie, cz. 2, Londyn 1975.
Roman W.K., Archiwa Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, „Archiwa – Kancelarie – Zbiory” 2016, nr 7.
Smoliński J., Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie 1939–1945, Warszawa 1997.
Suchcitz A., Archiwa Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego jako źródło do opracowania monografii i biografii, „Bibliotekarz Podlaski” 2020, t. 3.
Suchcitz A., Powstanie Instytutu Historycznego im. gen. Sikorskiego w Londynie 1945–1949 [w:] Idea Europy i Polska w XIX i XX wieku, red. J. Degler et al., Wrocław 1999.
Wawer Z., 5 Kresowa Dywizja Piechoty na Bliskim i Środkowym Wschodzie wrzesień 1942 – styczeń 1944 [w:] 5 Kresowa Dywizja Piechoty 1941–1947. Zarys dziejów, red. A. Suchcitz, Londyn 2012.
Wawer Z., 5 Dywizja Piechoty w ZSRR 1941–1942 [w:] 5 Kresowa Dywizja Piechoty 1941– 1947. Zarys dziejów, red. A. Suchcitz, Londyn 2012.
Wawer Z., Armia generała Władysława Andersa w ZSRR 1941–1942, Warszawa 2012.
Wawer Z., Monte Cassino. Walki 2 Korpusu Polskiego, Warszawa 2019.
Zuziak J., Wojsko Polskie we Francji 1939–1940. Organizacja i działania bojowe, Warszawa 2013.
Żak J., Nie walczyli dla siebie. Powojenna odyseja 2. Korpusu Polskiego, Warszawa 2014.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
Inne teksty tego samego autora
- Bartosz Janczak, Kampania polska 1939 r. we wspomnieniach gen. bryg. Zygmunta Piaseckiego , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: Nr 15 (2022)
