Język Polski
English
Русский
Italiano
Français (France)
Deutsch
Українська
Čeština
Kádár Must Go, or a Close-up View of the May 1988 Party Conference. Kádár musi odejść, czyli spojrzenie z bliska na konferencję partyjną z maja 1988 r.
Attila Apor
https://orcid.org/0009-0004-7922-9920
Pázmány Péter Catholic University, Budapest
BiogramATTILA APOR – doktorant w Szkole Doktorskiej Historii na Katolickim Uniwersytecie Pétera Pázmányego. Wcześniej pracował jako historyk w Instytucie XX Wieku, związanym z Muzeum Dom Terroru. Do 2025 r. pełnił funkcję dyrektora merytorycznego Muzeum Trianon w Várpalocie. Jego badania koncentrują się na historii socjalizmu państwowego na Węgrzech i w Europie Środkowo-Wschodniej w latach osiemdziesiątych.
Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, Nr 14 (2025), strony: 45-64
Data publikacji: 2025-12-31
https://doi.org/10.48261/2299.890X.14.2025.03
PDF (English)
Abstrakt
Studium stanowi analizę ostatniego etapu socjalizmu państwowego na Węgrzech, ze szczególnym uwzględnieniem wydarzeń majowej narady partyjnej w 1988 r. i okoliczności odwołania Jánosa Kádára. Autor stawia tezę, że dojście do władzy Károlya Grósza nie byłoby możliwe bez jednoznacznego wsparcia sowieckiego kierownictwa, które chciało rozszerzyć politykę reform Gorbaczowa na obszar Europy Wschodniej. Odkrywa bezpośredni i pośredni wpływ Związku Sowieckiego na politykę wewnętrzną na Węgrzech, szczególną uwagę kieruje na pogłębiający się kryzys gospodarczy, na wewnętrzne relacje w Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej oraz na geopolityczne przemiany wywołane przez pierestrojkę. Szczegółowo przedstawia wydarzenia poprzedzające naradę partyjną w 1988 r., uzgodnienia moskiewskie oraz warunki organizacyjne przekazania władzy – podkreślając tło politycznego awansu Grósza oraz konkretne przejawy sowieckiego wpływu. Zdaniem autora o odsunięciu Kádára przesądziły nie tylko czynniki polityki wewnętrznej, lecz w decydującej mierze sowieckie interesy geopolityczne i przetasowania władzy. Można je interpretować jako pierwsze kroki do zmian ustrojowych na Węgrzech.
Słowa kluczowe
János Kádár • Károly Grósz • Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza • sowiecki wpływ • pierestrojka • polityczne przejście • blok wschodni • transformacja polityczna • zmiany ustrojowe • narada partii w 1988 r. • ustrój socjalizmu państwowego na Węgrzech János Kádár • Károly Grósz • Hungarian Socialist Workers’ Party • Soviet influence • perestroika • political transition • Eastern Bloc • regime change • 1988 party conference • Hungarian state socialism
Bibliografia
Magyan Nezmeti Levéltár (Hungarian National Archives), Budapest, Hungary, MNL-OL 288. f. 4/80-81; 288.f.5/950; 288.f.4/188.
“A Magyar Szocialista és Munkáspárt Központi Bizottságának 1987. július 2-ai állásfoglalása A gazdasági-társadalmi kibontakozás programjáról.” Népszabadság 4 July 1987.
Apor, Attila. “The crisis of the happiest barracks. Hungary on the way to indebtedness.” Bonus Nuntium 3 (6) (2024).
“Azt kell termelni, ami gazdaságos. Grósz Károly látogatása Nógrád megyében.” Népszabadság 9 July 1987.
Gerő, András. “1984: Szekrénysor, Lada, Víkendház.” Beszélő 57 (1999).
Kis, János, Kőszeg, Ferenc, and Solt, Ottilia. “Társadalmi szerződés. A politikai kibontakozás feltételei.” Beszélő (special edition) June 1987.
Apor, Attila. “Kádár és Kína.” In Bátorság nélkül meddő a tudomány: Tanulmányok Schmidt Mária tiszteletére. Ed. Dorottya Baczoni and István Ötvös. Budapest: Szent István Társulat, 2023.
Barát, Mária. A magyar gazdaság vargabetűje. Budapest: AULA Publishing House, 1994.
Baráth, Magdolna, Rainer, János M., Gorbacsov tárgyalásai magyar vezetőkkel. Budapest: 1956 Institute, 2000.
Béládi, László. “Velünk és bennünk.” In Mit kezdjünk vele? Kádár János (1912–1989). Ed. Zoltán Vargyas. Budapest: XX. Század Intézet, 2007.
Dalos, György. Gorbacsov – ember és társadalom. Budapest: Napvilág Publishing House, 2011.
Debreczeni, Ágnes. A Magyar Szocialista Munkáspárt XII. kongresszusának jegyzőkönyve. Budapest: Kossuth Publishing House, 1980.
Dús, Ágnes. A Magyar Szocialista Munkáspárt XIII. kongresszusának jegyzőkönyve. Budapest: Kossuth Publishing House, 1985.
Honvári, János. XX. századi magyar gazdaságtörténet. Budapest: Aula Publishing House, 2006
Katona, Imre. Politikai vicceink 1945-től máig. A helyzet reménytelen, de nem komoly. Budapest: Móra Publishing House, 1994.
Lengyel, László. “A kádárizmus alkonya. Kádár János és rendszerének hanyatlása.” In Ki volt Kádár? Harag és részrehajlás nélkül a Kádár-életútról. Ed. Árpád Rácz. Budapest: Rubicon-Aquila Books, 2001.
Medgyesi, Konstantin. Apagyilkosság. Kádár János és Grósz Károly küzdelme. Budapest: Open Books, 2022.
Romsics, Ignác. Magyarország története a XX. században. Budapest: Osiris Publishing, 2003
Thürmer, Gyula. Az elsikkasztott ország. Budapest: Korona Publishing House, 2009.
Tőkés, Rudolf. A kialkudott forradalom. Gazdasági reform, társadalmi átalakulás és politikai hatalomutódlás 1957–1990. Budapest: Kossuth Publishing House, 1998.
Várnai, Ferenc. Mr. Kádár. Budapest: Hírlap Publishing Company, 1989.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
