Język Polski
English
Zygmunt Wasilewski’s Warsaw Addresses
Maciej Motas
https://orcid.org/0000-0002-1197-3911
Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego
Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, Vol. 18 (2025), pages: 303-320
Publication date: 2025-12-30
https://doi.org/10.48261/PAIPN251812
PDF (Język Polski)
Abstract
Zygmunt Wasilewski (1865–1948) was one of the leading Polish journalists of the first half of the twentieth century. He was editor-in-chief of many magazines and newspapers, including Głos (Voice), Słowo Polskie (Polish Word), Sprawa Polska (The Polish Question), Gazeta Warszawska (Warsaw Gazette), and Myśl Narodowa (National Thought). Politically, he was associated with the National Democracy party (Stronnictwo Narodowe). He sat on the executive committees of its successive political formations, and from 1930–1935, he was a member of the Polish Senate, representing the National Democracy party. In addition to his socio-political involvement, Wasilewski was active in the fields of literary criticism and history, regionalism, ethnography, and museology, as well as in the public sphere. He co-organised numerous commemorations of Polish cultural achievements, such as the construction of the Adam Mickiewicz monument in Warsaw. The Warsaw period of Wasilewski’s biography, alongside the Lvov period (1902–1915), was one of the most important in his life. At that time, the press titles he managed were among the most influential periodicals in Poland.
References
A.S.W., „Gazeta Warszawska” [w:] Maj E., Szwed-Walczak A., Prasa Narodowej Demokracji 1893–1939. Tytuły prasowe – Wydawcy i dziennikarze – Motywy publicystyczne, t. 2: E–Ga, Lublin 2023.
Archiwum Państwowe w Warszawie: Zbiór Korotyńskich: 72/201/0/25/2665.
Cywiński B., Rodowody niepokornych, Warszawa 2010.
Dawidowicz A., Zygmunt Wasilewski (1865–1948). Publicysta, dziennikarz, organizator systemu prasowego Narodowej Demokracji [w:] Prasa Narodowej Demokracji. Publicyści, t. 3, red. A. Dawidowicz, E. Maj, Lublin 2012.
Dmowski R., Polityka polska i odbudowanie państwa, t. 1, oprac. T. Wituch, Warszawa 1989.
Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 2: 15 X 1918 – 23 VI 1919, oprac. J. Faryś et al., Szczecin 2013.
Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 5: 1 I 1923 – 10 V 1926, oprac. J. Faryś et al., Szczecin 2015.
„Gazeta Warszawska”, 31 XII 1924.
„Głos” 1897, nr 7.
„Głos” 1898, nr 52.
„Głos” 1898, nr 53.
„Głos” 1899, nr 45.
Hendzel W., „Głos” (1886–1894). Literatura – krytyka – teatr, Opole 2000.
Hłasko J., Wspomnienia, oprac. M. Sikorska-Kowalska, Łódź 2016.
Jakubowska U., Lwowskie lata Zygmunta Wasilewskiego (1902–1915), „Rocznik Lwowski” 1992.
Jakubowska U., Oblicze ideowo-polityczne „Gazety Warszawskiej” i „Warszawskiego Dziennika Narodowego” w latach 1918–1939, Warszawa – Łódź 1984.
Jakubowska U., „Ostatni z wielkiej czwórki” (Zygmunt Wasilewski), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1991, nr 3–4.
Jakubowska U., Prasa Narodowej Demokracji w dobie zaborów, Warszawa – Łódź 1988.
Jakubowska U., Warszawskie lata Zygmunta Wasilewskiego, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1993, nr 4.
Jarowiecki J., Prasa we Lwowie w latach 1918–1945, Warszawa 2022.
Jastrzębski P., „Myśl Narodowa” 1921–1939. Studium politologiczno-prasoznawcze, Warszawa 2012.
Kofin M., Jan Mosdorf (1904–1943). Życie i myśl polityczna, Warszawa 2023.
Kraczkiewicz J., Biblioteka Publiczna w latach 1907–1914 [w:] Z dziejów książki i bibliotek w Warszawie, red. S. Tazbir, Warszawa 1961.
Kułakowski M. [Zieliński J.], Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień, Dębogóra 2014.
Kuta C., Włodzimierz Wnuk (1915–1992) [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 4, red. R. Łatka, Warszawa 2022.
Łopuszański P., Warszawa literacka przełomu XIX i XX wieku, Warszawa 2019.
Motas M., „Ojcowie z ducha w nowych czasach”. Publicystyka „starych” obozu narodowego na łamach powojennej prasy katolickiej [w:] Nadzieje i rozczarowania. Środowiska katolików świeckich w Polsce (1944/1945–1956), red. M. Siedziako, T. Sikorski, Warszawa 2022.
Motas M., Stefana Żeromskiego związki z obozem Narodowej Demokracji, „Archiwum Narodowej Demokracji” 2021, t. 4.
Motas M., Wiktor Trościanko (1911–1983) [w:] Słownik biograficzny polskiego obozu narodowego, t. 7, red. K. Kawęcki, Warszawa 2024.
Motas M., Związki Narodowej Demokracji ze światem literatury [w:] Dmowski jako wychowawca narodu, red. P. Tomaszewski, D. Wasilewski, Białystok 2022.
Motas M., Zygmunt Wasilewski (1865–1948) [w:] Słownik biograficzny polskiego obozu narodowego, t. 1, red. K. Kawęcki, Warszawa 2020.
Myszkowska J., Jadwiga Szczawińska-Dawidowa. Pionierce świetlanej przyszłości, t. 1: Mowa ruin. Testament czynu. Opowieść o Szczawińskich herbu Prawdzic, Warszawa 2023.
„Myśl Narodowa” 1935, nr 5, 9.
„Myśl Narodowa” 1936, nr 23.
„Myśl Narodowa” 1937, nr 14.
„Myśl Narodowa” 1939, nr 11a.
„Myśl Polska” 1948, nr 12.
O Romanie Dmowskim. Wybrane wspomnienia z prasy obozu narodowego z 1939 roku, oprac. M. Andrzejczak, K. Dziuda, Krzeszowice 2011.
„Polityka Narodowa” 1939, nr 1–2.
Pollack K., Ze wspomnień starego dziennikarza warszawskiego, Warszawa 1961.
„Prosto z Mostu” 1938, nr 21.
Romankówna M., Lalka Bolesława Prusa, Warszawa 1960.
Rudnicki S., Narodowa Demokracja w Warszawie w latach 1918–1939 [w:] Warszawa II Rzeczypospolitej 1918–1939, z. 4, red. M. Drozdowski, Warszawa 1972.
„Słowo”, 15 V 1938, nr 131.
Stokowa M., Uwagi wstępne [w:] „Głos” 1886–1899. Bibliografia zawartości, red. M. Stokowa, Wrocław 1955.
Strzelecki E., Sprawa pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie [w:] Z dziejów książki i bibliotek w Warszawie, red. S. Tazbir, Warszawa 1961.
Śmiechowski K., Endeckie postrzeganie miasta. Ewolucja tematyki miejskiej na łamach „Przeglądu Wszechpolskiego” i „Przeglądu Narodowego”, „Studia Podlaskie” 2018, t. 26.
Świętochowski A., Wspomnienia, oprac. S. Sandler, Wrocław cop. 2006.
„Tygodnik Warszawski” 1945, nr 1–2.
„Tygodnik Warszawski” 1946, nr 16.
„Warszawski Dziennik Narodowy” 1 III 1936.
Wasilewski Z., Pokolenia w służbie narodu, Londyn 1962.
[Wasilewski Z.], Warszawa na przełomie XIX i XX wieku w pamiętnikach Przygodnego, Warszawa 2020.
Wasilewski Z., Współcześni. Charakterystyki pisarzy i dzieł, Warszawa [1923].
Wasilewski Z., Życiorys 1865–1939, oprac. M. Ciara, Warszawa 2022.
Wnuk W., Byłem z wami, Warszawa 1985.
Zimand R., „Dekadentyzm” warszawski, Warszawa 1964.
Żurawicka J., Inteligencja warszawska w końcu XIX w. w walce o zachowanie kultury narodowej [w:] Warszawa popowstaniowa 1864–1918, z. 2, red. nauk. S. Kalabiński, R. Kołodziejczyk, Warszawa 1969 (seria „Studia warszawskie”, t. 3).
License
Copyright (c) 2025 Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
Most read articles by the same author(s)
- Maciej Motas, Szymon Rudnicki, „Zagubiony” – Bohdan Piasecki. Najdłuższe śledztwo PRL, Warsaw 2022, 420 pp. , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: No. 16 (2023)
- Maciej Motas, Wojciech Jerzy Muszyński, Bolesław Piasecki. Początki drogi (1915–1944), Warsaw, 2023, 680 pp. + illustrations , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: No. 17 (2024)
- Maciej Motas, Patryk Tomaszewski, Od przełomu narodowego do ruchu młodonarodowego. Związek Młodej Polski w latach 1937–1939. Studium z dziejów myśli narodowo-państwowej, Kalisz 2021, pp. 287 , Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej: No. 15 (2022)
