Język Polski
English
16. Dywizja Piechoty „ludowego” Wojska Polskiego w walce z 5. Brygadą Wileńską AK na Pomorzu Gdańskim w pierwszej połowie maja 1946 r.
Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, Tom 18 (2025), strony: 425-470
Data publikacji: 2025-12-30
https://doi.org/10.48261/PAIPN251815
PDF
Abstrakt
Po zakończeniu działań zbrojnych przeciwko III Rzeszy Niemieckiej w maju 1945 r. terytorium Polski znalazło się pod okupacją Armii Czerwonej. Jej obecność była konieczna do wprowadzenia nowych rządów i przeprowadzenia sowietyzacji ziem polskich. W tych działaniach Sowieci byli wspierani przez rodzimych komunistów, którzy stworzyli aparat represji mający zdusić sprzeciw polskiego społeczeństwa. Obok Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, Milicji Obywatelskiej i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego wiodącą rolę w łamaniu polskiego oporu odgrywało „ludowe” Wojsko Polskie, którego jednostki były na szeroką skalę wykorzystywane do zwalczania polskiego podziemia niepodległościowego. Całością operacji antypartyzanckich kierowała powołana w pierwszych tygodniach 1946 r. Państwowa Komisja Bezpieczeństwa, a poszczególnymi oddziałami walczącymi z partyzantką dowodzili w przeważającej mierze oficerowie przeniesieni z Armii Czerwonej, niecieszący się zaufaniem żołnierzy. W działania przeciwko operującej na Pomorzu 5. Brygadzie Wileńskiej AK wiosną 1946 r. została zaangażowana także 16. Dywizja Piechoty z Gdańska. Do starć z jej udziałem doszło już w pierwszej połowie maja w okolicach osady leśnej Bartel Mały na Pomorzu. Zakończyły się one porażką sił komunistycznych, mimo ich wielokrotnej przewagi liczebnej. Artykuł omawia udział 16. DP w walkach z podziemiem niepodległościowym na Pomorzu Gdańskim, ukazuje skalę tego zaangażowania, poddaje analizie system dowodzenia i walki w polu. Ponadto omawia przyczyny porażki i przedstawia konsekwencje wyciągnięte wobec tych sowieckich dowódców, których obwiniono o niepowodzenie przeprowadzonej operacji.
Słowa kluczowe
podziemie niepodległościowe • 5. Brygada Wileńska AK • Pomorze Gdańskie • „ludowe” Wojsko Polskie • Państwowa Komisja Bezpieczeństwa • sowietyzacja independence underground • 5th Vilnius Brigade of the Home Army • Gdańsk Pomorze • the “People’s” Polish Army • State Security Commission • Sovietisation
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
