Język Polski
English
The Process and Consequences of East German Social Transformation after German Reunification
Paweł Popieliński
https://orcid.org/0000-0001-7137-813X
Institute of Political Studies of the Polish Academy of Sciences, Warsaw, Poland
Institute of National Remembrance Review, Nr 6 (2024), strony: 87-111
Data publikacji: 2025-12-23
https://doi.org/10.48261/INRR240604
PDF (English)
Abstrakt
More than three decades after the reunification of Germany, significant differences between East and West Germany remain visible. The transformation process in the former German Democratic Republic (GDR) left lasting marks across various aspects of life for its citizens and the inhabitants of the new federal states within the Federal Republic of Germany. This article aims to analyse the course and assess the consequences of East Germany’s social transformation following reunification. It begins by outlining the theoretical framework underpinning the East German transformation, including key definitions, major theories, and prevailing research directions, alongside a brief overview of the reunification process itself. The central focus is on the trajectory and outcomes of the transformation, particularly in the social sphere. This includes examining issues such as unemployment, labour market challenges, wage disparities, demographic issues – including the emigration of young, skilled workers to the wealthier western states, and the resulting depopulation of numerous towns and villages. Additionally, the article explores the development of a distinct East German identity and the phenomenon of Ostalgie – nostalgia for life under the GDR – as well as electoral tendencies.
Bibliografia
Ahbe, Thomas. “Deutschland – vereintes, geteiltes Land. Zum Wandel sozialer Strukturen und Meta-Erzählungen.” In Fremde Brüder, Der schwierige Weg zur Deutschen Einheit, ed. Niels Beckenbach. Berlin: Duncker&Humblot, Zeitgeschichtliche Forschungen (ZGF), Band 33, 2008: 61–66.
Arbeitslosenzahl in Deutschland im Jahresdurchschnitt von 2005 bis 2024 (in Millionen). https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1223/umfrage/arbeitslosenzahl-in-deutschland-ahresdurchschnittswerte/ (accessed 20 June 2024).
Beauftragter der Bundesregierung für Ostdeutschland. https://www.ostbeauftragter.de/ostb-de/aktuelles/die-einheit-ist-vollendet-aber-noch-nicht-vollkommen-2225946 (accessed 20 June 2024).
Berger, Horst, Thomas Bulmahn and Wilhelm Hinrichs. “Erwerbsverläufe in Ostdeutschland und ihre Auswirkungen auf das Wohlbefinden.” In Zwischenbilanz der Wiedervereinigung. Strukturwandel und Mobilität im Transformationsprozess? eds. Martin Diewald and Karl Ulrich Mayer. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 1996: 33–61.
Beyme von, Klaus. “Ansätze zu einer Theorie der Transformation der ex-sozialistische Länder Osteuropas”. In Systemwechsel 1: Theorien, Ansätze und Konzepte der Transitionsforschung, ed. Wolfgang Merkel. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 1996: 141–171.
Bojenko-Izdebska, Ewa. Przemiany w Niemczech Wschodnich 1989–2010. Polityczne aspekty transformacji. Cracow: Księgarnia Akademicka, 2011.
Budnikowski, Tomasz. “Reforma niemieckiego rynku pracy.” In Dokąd zmierzają Niemcy. Reformy polityczne, gospodarcze i społeczne, ed. Bogumiła Brocka-Palacz. Warsaw: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, 2008: 214–228.
Budnikowski, Tomasz. “Niemiecki rynek pracy 20 lat po zjednoczeniu.” In Gospodarka niemiecka 20 lat po zjednoczeniu, ed. Tomasz Budnikowski. Poznań: Instytut Zachodni, 2009: 169–212.
Cziomer, Erhard. “Strategia wewnętrznego zjednoczenia Niemiec 1989/1990 oraz jej implikacje polityczne dla Helmuta Kohla.” In Myśl i Polityka. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Jackowi Marii Majchrowskiemu, ed. Bogdan Szlachta. Cracow: Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne Sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM, 2011: 225–246.
Deutscher Bundestag, Bundestagswahlergebnisse seit 1949 – Zweitstimmen, https://www.bundestag.de/parlament/wahlen/ergebnisse_seit1949-244692 (accessed 20 June 2024).
Deszczyński, Przemysław. “Zmiany w funkcjonowaniu systemu politycznego Niemiec.” In Dokąd zmierzają Niemcy. Reformy polityczne, gospodarcze i społeczne, ed. Bogumiła Brocka-Palacz. Warsaw: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, 2008: 123–140.
Dobrowolska-Polak, Joanna, Natalia Jackowska, Michał Nowosielski and Marcin Tujdowski. Niemcy po zjednoczeniu. Społeczeństwo–wielokulturowość–religie. Poznań: Instytut Zachodni, 2013.
Fiszer, Józef. “Międzynarodowe uwarunkowania przemian demokratycznych w Polsce i byłej NRD po 1989.” In Przemiany w Polsce i NRD po 1989 roku, eds. Jerzy Holzer and Józef Fiszer. Warsaw: Instytut Studiów Politycznych PAN, 1996: 63–77.
Geiβler, Rainer. Die Sozialstruktur Deutschlands. Zur gesellschaftlichen Entwicklung mit einer Bilanz zur Vereinigung. Wiesbaden: Springer VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2006.
Gmuła, Wiesław. “Transformacja ustrojowa.” In Encyklopedia socjologii. vol. 4, eds. Bokszański Zbigniew et al. Warsaw: Oficyna Naukowa, 2002: 259–267.
Hildebrandt, Dobrochna. Zjednoczenie Niemiec a edukacja obowiązkowa w nowych krajach związkowych. Poznań: Garmond, 2006.
Hinrichs, Wilhelm. “Freizügigkeit der Ostdeutschen – von Wunsch zur Wirklichkeit.” Deutschland Archiv. Zeitschrift für das vereinigte Deutschland 34, no. 5 (2001): 747–759.
Jakubczak, Dagmara. “Prasa o jedności Niemiec: „Była NRD pozostaje w tyle”.” Deutsche Welle 8.07.2021.
https://www.dw.com/pl/prasa-o-stanie-jedno%C5%9Bci-niemiec-by%C5%82a-nrd-pozostaje-wtyle/a-58195526 (accessed 20 June 2024).
Jaskułowski, Tytus. Ostatnie miesiące NRD. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2010.
Jaskułowski, Tytus. Pokojowa rewolucja w Niemieckiej Republice Demokratycznej w latach 1989–1990. Geneza–przebieg–efekty. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2007.
Kaase, Max, and Rainer M. Lepsius. “Transformationsforschung.” In Die Transformation Ostdeutschlands, Berichte zum sozialen und politischen Wandel in den neuen Bundesländern, eds. Hans Betram and Raj Kollmorgen. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2001: 343–363.
Zjednoczone Niemcy: Bilans przemian ekonomicznych, społecznych i politycznych 1990–2002, eds. Piotr Kalka and Jadwiga Kiwerska. Poznań: Instytut Zachodni, 2004.
Kollmorgen, Raj. “Das Ende Ostdeutschalnds? Zeiten und Perspektiven eines Forschungsgegenstandes.” Berliner Debate Initial 14, no. 2 (2001): 4–18.
Kollmorgen, Raj. Ostdeutschland. Beobachtungen einer Übergangs- und Teilgesellschaft. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2005.
Kowalczyk, Lucjan. “Znaczenie technologii mobilnych w cyfrowej transformacji.” In Kreatywność i innowacyjność w zarządzaniu i pedagogice w erze cyfrowej. Zarządzanie operacyjne w teorii i praktyce organizacji biznesowych, publicznych i pozarządowych, eds. Lucjan Kowalczyk and Franciszka Mroczko. Wałbrzych: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości, 2019: 9–37.
Krzemiński, Adam. 2006. “Awaria kompasu.” Polityka 41 (2006).
Krzysztoszek, Aleksandra. “30 lat po zjednoczeniu Niemiec: Jedna RFN czy kraj wciąż podzielony na pół?” Euractiv website 3 October 2020. https://euractiv.pl/section/demokracja/news/niemcy-rocznica-zjednoczenie-spoleczenstwo-rfn-nrd/ (accessed 20 June 2024).
Merkel, Wolfgang. “Theorien der Transformation. Die demokratische Konsolidierung postautoritärer Gesellschaften.” In Politische Theorien in der Ära der Transformation, eds. Klaus von Beyme and Claus Offe. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 1996: 30–58.
Nowosielski, Michał. “Struktura społeczna zjednoczonych Niemiec.” In Niemcy po zjednoczeniu. Społeczeństwo – wielokulturowość – religie, eds. Joanna Dobrowolska-Polak, Natalia Jackowska, Michał Nowosielski, and Marcin Tujdowski. Poznań: Instytut Zachodni, 2013: 15–64.
Oschmann Dirk, Jak niemiecki Zachód wymyślił swój Wschód. Poznań: Instytut Zachodni, 2024.
Płóciennik, Sebastian. “Reforma systemu emerytalnego: znaczenie dla systemu gospodarczego Niemiec.” In Dokąd zmierzają Niemcy. Reformy polityczne, gospodarcze i społeczne, ed. Bogumiła Brocka-Palacz. Warsaw: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, 2008.
Reißig, Rolf. “Nach dem Systemschock. Transformation im Osten und Wandel der alten Bundesrepublik.” In Von der Bonner zur Berliner Republik. Jahre deutsche Einheit, eds. Roland Czada and Hellmut Wollmann. Wiesbaden: Westdeutscher Verlag, 2000: 73–88.
Reißig, Rolf. Gesellschafts- Transformation im 21. Jahrhundert. Ein neues Konzept sozialen Wandels. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2009.
Romiszewska, Ilona. “Nowe i stare kraje federacji – równomierny rozwój gospodarczy czy znaczące różnice?” In Gospodarka niemiecka 20 lat po zjednoczeniu, ed. Tomasz Budnikowski. Poznań: Instytut Zachodni, 2011: 75–107.
Sakson, Andrzej. “Wstęp.” In Transformacja w Polsce i w Niemczech Wschodnich – próba bilansu, ed. Andrzej Sakson. Poznań: Instytut Zachodni, 2009: 5–11.
Schroeder, Klaus. Die veränderte Republik. Deutschland nach der Wiedervereinigung. München: Bayerische Landeszentrale für Politische Bildungsarbeit, 2006.
Statistisches Bundesamt (Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF)), Mikrozensus. Migrationsbericht 2019. Kapitel 7: Personen mit Migrationshintergrund in Deutschland. https://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Forschung/Migrationsberichte/MB-2019/migrationsbericht-2019-kap7.pdf?__blob=publicationFile&v=3 (accessed 20 June 2024).
“Transformacja,” Wielki Słownik Języka Polskiego, https://wsjp.pl/haslo/podglad/26590/transformacja/4926166/w-panstwie (accessed 20 June 2024).
Zapf, Wolfgang. “Wie kann man die deutsche Vereinigung bilanzieren?” In Vom Zusammenwachsen einer Gesellschaft, Analysen zur Angleichung der Lebensverhältnisse in Deutschland, eds. Oskar Niedermayer and Bettina Westle. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2000: 160–174.
Zum Stand der Deutschen Einheit. Bericht der Bundesregierung 2023. https://www.bundesregierung.de/breg-de/themen/deutsche-einheit/bericht-stand-der-einheit-2023-2225844 (accessed 20 June 2024).
Żukowski, Maciej. “Zabezpieczenie społeczne w Niemczech 1990–2010 – dostosowanie państwa socjalnego.” In Gospodarka niemiecka 20 lat po zjednoczeniu, ed. Tomasz Budnikowski. Poznań: Instytut Zachodni, 2011: 213–235.
Jahre Deutsche Einheit. Wunsch oder Wirklichkeit. Wiesbaden: Statistisches Bundesamt, 2010.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Institute of National Remembrance Review
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
