View No. 6 (2024): Independence, Transformation, or Transformations?

No. 6 (2024)

ISSN:
2658-1566

eISSN:
2957-1715
Section: ARTICLES

Code Name “Horizon”. Preparations for the Introduction of a State of Emergency in the Polish People’s Republic, 1988–1989

Marta Marcinkiewicz

https://orcid.org/0000-0001-9832-5476

Institute of National Remembrance, Warsaw, Poland

Institute of National Remembrance Review, No. 6 (2024), pages: 191-251

Publication date: 2025-12-23

https://doi.org/10.48261/INRR240608

Abstract

This article discusses the actions undertaken by the authorities of the Polish People’s Republic to regulate the institution of a state of emergency within the communist dictatorship, as a result of the experiences of martial law (1981–1983), as well as the practical implications of these preparations in the context of the crisis in Poland in 1988 and the political process leading to the transformation of the political system in 1989. The worsening economic crisis in Poland in 1988 and, as a consequence, two waves of protests and strikes (in the spring and summer of 1988), prompted the authorities to move from formally creating the legal and organisational framework for a state of emergency to making preparations for its actual introduction, intended to pacify society. The threat of introducing a state of emergency was also used as a means of exerting pressure on the self-organising social resistance and on opposition representatives who had entered into dialogue with the authorities, seeking to increase civil liberties and human rights and to reform the political and economic system.


Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie (Institute of National Remembrance Archives in Warsaw), ref. no. 0039/3; 01067/182, vol. 5; 01094/449, vol. 21; 01261/139; 01261/240; 01439/120; 01439/121; 01587/14; 0808/3; 0808/26; 0808/99; 0808/108; 1098/14, vol. 905/1; 1098/14, vol. 905/2; 1098/15, vol. 745; 1098/15, vol. 1108; 1098/16, vol. 1152; AIPN, 1098/22, vol. 32; 136/3; 1510/2397; 1585/1009; 1585/3486; 167/5, vol. 2; 174/22; 174/27; 174/28; 2858/116.

Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy (Institute of National Remembrance Delegation in Bydgoszcz Archives), ref. no. 078/31; 078/40.

Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie (Institute of National Remembrance Branch in Cracow Archives), ref. no. 049/61.

Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku (Institute of National Remembrance Branch in Gdańsk Archives), ref. no. 0046/617, vol. 4; 430/26.

Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie (Institute of National Remembrance Branch in Lublin Archives), ref. no. 0107/3, part 26.

Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu (Institute of National Remembrance Branch in Poznań Archives), ref. no. 06/278, vol. 41; 064/26, vol. 13; 064/33, vol. 1; 1162/14.

Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Radomiu (Institute of National Remembrance Delegation in Radom Archives), ref. no. 02/146, vol. 3; 026/5.

Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie (Institute of National Remembrance Branch in Rzeszów Archives), ref. no. 00377/803, vol. 1; 01/402, vol. 7.

Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu (Institute of National Remembrance Branch in Wrocław Archives), ref. no. 053/2524, vol. 3.

Piotrowski, Paweł, ed. Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza. Vol. 3. 1975–1990. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2008.

Balcerowicz, Bolesław. “Wojsko AD 1989.” In Polski rok 1989. Sukcesy, zaniechania, porażki, eds. Marek Jabłonowski, Stanisław Stępka, and Stanisław Sulowski. Warsaw: Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, 2009.

Benken, Przemysław. “Piotr Hac, Rzeczywistość równoległa. Plany dotyczące wprowadzenia w Polsce w latach 1987–1989 stanu wyjątkowego na tle rozmów rządzących z opozycją, Katowice–Warszawa 2023, 392 s.” Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989 22 (2024): 738–750. DOI: https://doi.org/10.48261/arprl242226.

Bereś, Witold, Skoczylas, Jerzy. Generał Kiszczak mówi ... prawie wszystko. Warsaw: BGW, 1991.

Brzeziński, Michał. Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach. Warsaw: Wydawnictwo Sejmowe, 2007.

“Byliśmy bardzo „blisko Rumunii”. Wywiad Czesława Kiszczaka dla „Trybuny” Trybuna Ludu, 6 April 1990.

Byłem człowiekiem Kiszczaka. Marek Ochocki w rozmowie z Krzysztofem Spychalskim, ed. Krzysztof Spychalski. Łódź: Wydawnictwo Athos, 1992.

Cenckiewicz, Sławomir. “Magdalenka. Teoria spiskowa, która okazała się prawdą.” Rzeczpospolita, appendix Plus-Minus, 18 October 2013.

Codogni, Paulina. Okrągły Stół czyli polski Rubikon. Warsaw: Prószyński Media, 2009.

Codogni, Paulina. Wybory czerwcowe 1989 roku. U progu przemiany ustrojowej. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2012.

Spałek, Robert, ed. Dekada Jaruzelskiego. Z historii politycznej PRL 1980–1989/90. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2024.

“Dekret RP z 13 XII 1981 o stanie wojennym.” Monitor Dolnośląski 1, 14 December 1981.

Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Decree of 12 December on Martial Law). Dz.U. PRL 1981, no. 29, item 154. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19810290154.

Dudek, Antoni. “Kryzys systemu komunistycznego w Polsce lat osiemdziesiątych.” Pamięć i Sprawiedliwość 11, no. 1 (2007): 105–118. https://czasopisma.ipn.gov.pl/index.php/pis/article/view/540.

Dudek, Antoni. “Wstęp.” In Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów. Vol. 1. (lipiec 1986–maj 1989), ed. Antoni Dudek. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2009.

Dudek, Antoni. Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990. Cracow: Arcana, 2004.

Eisler, Jerzy. Czterdzieści pięć lat, które wstrząsnęły Polską. Historia polityczna 1944–1989. Warsaw: Czerwone i Czarne, 2018.

Eisler, Jerzy. Zarys dziejów politycznych Polski 1944–1989. Warsaw: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1992.

Friszke, Andrzej. “Okrągły Stół. Geneza i przebieg.” In Polska 1986–1989. Koniec systemu. Materiały międzynarodowej konferencji Miedzeszyn, 21–23 października 1999. Vol. 1. Referaty., ed. Paweł Machcewicz. Warsaw: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2002.

Friszke, Andrzej. Polska. Losy państwa i narodu 1939–1989. Warsaw: „Iskry”, 2003.

Gasztold, Przemysław. Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2019.

Geremek, Bronisław, Żakowski, Jacek. Rok 1989. Geremek odpowiada, Żakowski pyta. Warsaw: Agora, 2008.

Hac, Piotr. Rzeczywistość równoległa. Plany dotyczące wprowadzenia w Polsce w latach 1987–1989 stanu wyjątkowego na tle rozmów rządzących w opozycją. Katowice-Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2023.

Majchrzak, Grzegorz, ed. Inteligentna forma internowania. Ćwiczenia i powołania do ludowego Wojska Polskiego jako forma represji po 13 grudnia 1981 r. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2016.

Jabłonowski, Marek. “Agonia systemu. Ostatni etap gospodarki nakazowo-rozdzielczej.” In Polski rok 1989. Sukcesy, zaniechania, porażki. Part 1, eds. Marek Jabłonowski, Stanisław Stępka, and Stanisław Sulowski. Warsaw: Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, 2009: 183–211.

“Kalendarium.” Encyklopedia Solidarności. www.encysol.pl.

Kamiński, Łukasz. “Władza wobec opozycji 1976–1989.” Pamięć i Sprawiedliwość 4 , no. 2 (2003): 9–32. https://czasopisma.ipn.gov.pl/index.php/pis/article/view/681.

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (Constitution of the Polish People’s Republic voted by Sejm on 22 July 1952) Dz.U. PRL 1952, no. 33, item 232. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19520330232.

Kowal, Paweł. Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Wydawnictwo Trio, 2012.

Kowalski, Lech. “Stan wyjątkowy – okrągły stół.” Arka 44–45 (1993): 13–28.

Kowalski, Lech. Cze.Kiszczak. Biografia gen. broni Czesława Kiszczaka. Poznań: Zysk i Ska, 2015.

Kowalski, Lech. Komitet Obrony Kraju (MON–PZPR–MSW). Warsaw: Wydanictwo Naukowe Semper, 2011

Kozłowski, Tomasz. Koniec imperium MSW. Transformacja organów bezpieczeństwa państwa 1989–1990. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2019.

Kozłowski, Tomasz, and Michał Siedziako, eds. Kryzys w partii – partia w kryzysie. Ostatnia dekada PZPR. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2023.

Łatka, Rafał. Episkopat Polski wobec stosunków państwo-Kościół i rzeczywistości społeczno-politycznej PRL 1970–1989. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2019.

Łętowski, Maciej. Ostatnia dekada PRL. Zapiski dziennikarza z lat 1982–1991. Lublin: Wydawnictwo Academicon, 2016.

Marcinkiewicz, Marta. “Kościół zaszantażowany? Internowanie duchownych w stanie wojennym.” In Czas próby. Kościół katolicki w okresie PRL., eds. Wojciech Polak, Arkadiusz Czwołek, Sylwia Galij-Skarbińska. Toruń: Jagielloński Instytut Wydawniczy, 2017.

Mażewski, Lech. Bezpieczeństwo publiczne. Stany nadzwyczajne w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1918–2009. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.

Mażewski, Lech. Problem legalności stanu wojennego z 12–13 grudnia 1981 r. Studium z historii prawa polskiego. Warsaw-Radzymin: Wydawnictwo von borowiecky, 2012.

Mianowicz, Tomasz. “1981–1989: stan wojenny i „Okrągły stół” jako elementy taktyczne polityki władz PRL w latach 1980-tych.” In Studia i materiały z dziejów opozycji i oporu społecznego, Vol. 3., ed. Łukasz Kamiński. Wrocław: Gajt, 2000.

Michnik, Adam. “Radość… i chwila namysłu.” Gazeta Wyborcza, 7 June 1989.

Musiał, Filip. Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczne i źródłoznawcze. Cracow: Instytut Pamięci Narodowej, 2006

Karnowski, Michał and Piotr Zaremba, eds. O dwóch takich… Alfabet braci Kaczyńskich. Cracow: Wydawnictwo M, 2006.

Okrągły stół, dokumenty i materiały, ed. Włodzimierz Borodziej, Andrzej Garlicki. Vol. 4. Kwiecień 1989–czerwiec 1989, ed. Grzegorz Sołtysiak. Warsaw-Szczecin: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, „Zapol”, 2004.

Paczkowski, Andrzej. Droga do "mniejszego zła" : strategia i taktyka obozu władzy, lipiec 1980 – styczeń 1982. Cracow: Wydawnictwo Literackie, 2002.

Paczkowski, Andrzej. Od sfałszowanego zwycięstwa do prawdziwej klęski. Szkice do portretu PRL. Cracow: Wydawnictwo Literackie, 1999.

Paczkowski, Andrzej. Pół wieku dziejów Polski 1939–1989. Warsaw: Wydawnictwo PWN, 2007.

Paczkowski, Andrzej. Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 – 22 VII 1983. Warsaw: Prószyński i Ska, 2006.

Piotrowski, Paweł. “Władza wobec kościoła dolnośląskiego w okresie stanu wojennego.” In Wokół historii i polityki. Studia z dziejów XIX i XX wieku dedykowane Profesorowi Wojciechowi Wrzesińskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, ed. Stanisław Ciesielski. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004.

Pleskot, Patryk. Zabić. Mordy polityczne w PRL. Cracow: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2016.

Polska 1986–1989. Koniec systemu. Materiały międzynarodowej konferencji Miedzeszyn, 21–23 października 1999. Vol. 1. Referaty., ed. Paweł Machcewicz; Vol. 2. Dyskusja, ed. Andrzej Paczkowski; Vol. 3. Dokumenty, eds. Antoni Dudek and Andrzej Friszke. Warsaw: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2002.

“Pożegnanie z bronią. Z gen. Czesławem Kiszczakiem i Adamem Michnikiem rozmawiają Agnieszka Kublik i Monika Olejnik.” Gazeta Wyborcza, 3–4 February 2001.

“Prace nad ustawą o stanie wyjątkowym.” Życie Warszawy 283, 29 November 1983.

Draus, Jan, and Zbigniew Nawrocki, eds. Przeciw Solidarności 1980–1989. Rzeszowska opozycja w tajnych archiwach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Rzeszów: Zarząd Regionu NSZZ Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność", 2000.

Przeperski, Michał. “Stan wojenny bis.” Nowe Książki 6 (2024): 78–79.

Przeperski, Michał. “Zespół Jaruzelskiego. Ku mikroanalizie centrum władzy w PRL lat osiemdziesiątych.” In Przeperski, Michał and Daniel Wicenty eds. Transformacja ustrojowa w Polsce. Nowe perspektywy, eds. Michał Przeperski and Daniel Wicenty. Gdańsk-Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2022: 131–147.

Przeperski, Michał. Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna. Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2021.

Rakowski, Mieczysław Franciszek. Dzienniki polityczne 1987–1990. Warsaw: „Iskry”, 2005.

Rakowski, Mieczysław Franciszek. Jak to się stało. Warsaw: BGW, 1991.

Skórzyński, Jan. Rewolucja Okrągłego Stołu. Cracow: Wydawnictwo Znak, 2009.

Skrzypek, A. “Na łamach prasy radzieckiej.” In Polski rok 1989. Sukcesy, zaniechania, porażki., eds. Marek Jabłonowski, Stanisław Stępka, and Stanisław Sulowski. Warsaw: Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, 2009.

Smoliński, Tadeusz. “Stan wojny, stan wojenny i stan wyjątkowy w konstytucjach europejskich państw socjalistycznych.” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3, no. 44 (1982): 105–121. https://repozytorium.amu.edu.pl/items/990f8de1-6db5-44fb-a261-1f6c88fb7d6a.

“Spisek Kiszczaka. „Dziennik Północy” rozmawia z generałem Czesławem Kiszczakiem.” Dziennik Północy. Magazyn, 102, 28–31 December 1990 – 1 January 1991.

Sprawozdanie stenograficzne z 42 posiedzenia Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w dniach 21 i 22 października 1983 r. Warsaw: Sejm PRL, 1983.

Sprawozdanie stenograficzne z 43 posiedzenia Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej ludowej w dniu 5 grudnia 1983 r. Warsaw: Sejm PRL, 1983.

Staniszkis, Jadwiga. Postkomunizm. Próba opisu. Gdańsk: „Słowo/Obraz Terytoria”, 2001.

Stembrowicz, Jerzy. “Z problematyki stanu nadzwyczajnego w prawie konstytucyjnym.” Więź 11/12 (1988): 95–113.

“Stół bez kantów. O genezie roku 1989, okrągłym stole i agonii komunizmu.” Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej 4, no. 39 (2004): 8–10.

Suleja, Włodzimierz. “Paweł Kowal, Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989.” Dzieje Najnowsze 4, no. 44 (2012): 205–208. https://rcin.org.pl/publication/65078.

Przeperski, Michał and Daniel Wicenty eds. Transformacja ustrojowa w Polsce. Nowe perspektywy. Gdańsk-Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2022.

Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Act of 20 July 1983 on a change of the Constitution of the Polish People’s Republic). Dz.U. PRL 1983, no. 39, item 175. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19830390175.

Ustawa z dnia 5 grudnia 1983 r. o stanie wyjątkowym (Act of 5 December 1983 on a state of emergency). Dz.U. PRL 1983, no. 66, item 297. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19830660297.

Wicenty, Daniel. Zgniłe jabłka, zepsute skrzynki i złe powietrze. Dysfunkcje w Służbie Bezpieczeństwa w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. Gdańsk-Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2018.

Wnuk-Lipiński, Edmund. „Nastroje społeczne w latach 1986–1989.” In Polska 1986–1989. Koniec systemu. Materiały międzynarodowej konferencji Miedzeszyn, 21–23 października 1999. Vol. 1. Referaty. Paweł Machcewicz ed. Warsaw: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2002.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16.03.2011 r. sygn. akt K 35/08 (Judgement of the Constitutional Tribunal of 16 March 2011 ref. no. K 35/08). https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art/4739-dekret-o-stanie-wojennym.

Jabłonowski, Marek, Włodzimierz Janowski, and Grzegorz Sołtysiak, eds. X Plenum KC PZPR (grudzień 1988 – styczeń 1989). Dokumenty i materiały. Warsaw: Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, Pułtusk: Fundacja Archiwum Dokumentacji Historycznej PRL, 2018.

Jabłonowski, Marek, Włodzimierz Janowski, and Grzegorz Sołtysiak, eds. Z materiałów zespołu ds. oceny działalności PZPR ’89. Warsaw: Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, 2015.

Dudek, Antoni ed. Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów. Vol. 1. (lipiec 1986–maj 1989). Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2009.

Żaryn, Jan. Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944–1989). Warsaw: „Neriton”, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk 2003

License

Copyright (c) 2025 Institute of National Remembrance Review

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0

Marcinkiewicz, M. (2025). Code Name “Horizon”. Preparations for the Introduction of a State of Emergency in the Polish People’s Republic, 1988–1989 . Institute of National Remembrance Review, (6), 191–251. https://doi.org/10.48261/INRR240608

Statistics

Downloads

Download data is not yet available.

Share it


                            View No. 6 (2024): Independence, Transformation, or Transformations?

No. 6 (2024)

ISSN:
2658-1566
eISSN:
2957-1715

Data publikacji:
2025-12-23

Dział: ARTICLES