Język Polski
English
A Great History Through a Lens: The Phenomenon of Maczków (1945–1948) and Its Commemoration at the Haren/Maczków Documentation and Meeting Centre in Germany
Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, Vol. 18 (2025), pages: 265-286
Publication date: 2025-12-30
https://doi.org/10.48261/PAIPN251810
PDF (Język Polski)
Abstract
After the end of World War II, in north-western Germany (in the district of Emsland, in Bentheim county, and in parts of East Frisia, also called East Friesland), General Stanisław Maczek’s 1st Armoured Division took over the task of caring for displaced persons (DPs), mainly Poles who could not or did not want to return to their country. In order to provide them with shelter, German flats were requisitioned and assigned to Poles. Unlike other towns in the region, where only individual districts were evacuated, the entire German population of Haren had to leave. About 5,000 Poles relocated there, renamed the town Maczków, and organised a model settlement with a Polish civil administration. The article briefly describes the above-mentioned events and then focuses on changes in the perception of the Maczków phenomenon: from its history which turned into a taboo to its documentation at the newly established Documentation and Meeting Center Haren/Maczków. It also discusses the most important collections of sources and digital copies that can be viewed on site.
References
Als Haren Maczków hieß. Polen im Emsland, reż. J. Hobrecht, 1996.
Als die Polen in den Norden kamen – Aus Haren wird Maczkow, reż. J. Wösten, 2015.
Archiwum Miasta Haren (Stadtarchiv Haren [Ems]): Tandecki N.L., Aus dem Schifferort Haren an der Ems wird Maczków – die Hauptstadt von „Klein Polen”. Eine Episode aus der Geschichte Harens: H3.1. Nr. 1, 03.
Bednorz R., Haren – Maczków. Z niemieckich obozów w nowe życie, „Łambinowicki Rocznik Muzealny” 2000, t. 23.
Budyn S., Duszpasterstwo polskie w strefie brytyjskiej 1945–1949, Lublin – Hanower 2024.
Das Projekt „Schulchronikenˮ der Studiengesellschaft für Emsländische Regionalgeschichte, https://www.emslandgeschichte.de/index.php/geschichte-aktiv/projekt-schulchroniken/71-projekt-schulchroniken, dostęp 1 II 2025 r.
Didden J., Swarts M., Quest for Freedom. A History of the 1st Polish Armoured Division, Breda 2025.
Düben A.K., Die Emslandlager in den Erinnerungskulturen 1945–2011. Akteure, Deutungen und Formen, Göttingen 2022.
Dziewczęta ze Stalagu VI C Oberlangen, oprac. F. Bańkowska, K. Kabzińska, Warszawa 1998.
Fehren W., Haren – Band III, Haren 2018.
Guść I., Maczkowcy w krainie tulipanów. O polskich weteranach w Holandii i o konflikcie pamięci [w:] Minione, teraźniejsze. Niderlandystyczne refleksje kulturowo-historyczne, red. B. Czarnecka, Wrocław 2015.
Hölle im Moor. Die Emslandlager 1933–1945, red. B. Faulenbach, A. Kaltofen, Göttingen 2017.
Holian A., Between National Socialism and Soviet Communism. Displaced Persons in Postwar Germany, Ann Arbor 2021.
Honnigfort M., Hofmann M., Haren/Maczków 1945–1948, „Jahrbuch des Emsländischen Heimatbundsˮ 2018, t. 64.
Kersten K., Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej (Studium historyczne), Wrocław 1974.
Lehmkuhl U., Demokratiegeschichte als internationale Kulturgeschichte. Theoretische Ansätze und empirische Forschung zwischen Historischer Kulturwissenschaft und Soziologischem Institutionalismus, „Geschichte und Gesellschaft” 2001, z. 27/3.
Lembeck A. (współpraca Klaus Wessels), Befreit, aber nicht in Freiheit. Displaced Persons im Emsland 1945–1950, Bremen 1997.
Menke W., Haren an der Ems 1945/48. Das Kriegsende, die Evakuierung und die Polen (Maczkow)-Zeit (Ortskundliche Beiträge und Berichte), Haren (Ems) 2016.
Menhard A., Eine deutsche Stadt, die das polnische Maczków war, „DIZ-Nachrichten” 1996, nr 18.
Meyer E., Aus einem deutschen Schifferstädtchen wird „Maczków, Hauptstadt von Klein-Polenˮ [w:] E. Meyer, Dreizehn Tage deutscher Geschichte in Niedersachsen 1932–1955, Oldenburg 1976.
Nowak K., Kingdom of Barracks. Polish Displaced Persons in Allied-Occupied Germany and Austria, London – Chicago 2023.
Nowakowski T., Maczków – polnische Stadt an der Ems, „Merian” 1971.
Nowakowski T., Obóz Wszystkich Świętych, Paryż 1957.
Pałka J., Venken M., Zalewski K.M., Żołnierze generała Maczka. Doświadczenie i pamięć wojny, Gdańsk – Zakrzewo 2013.
Ritter R. (współpraca Britta Albers), Haren – Maczków 1945–1948. Zwei Perspektiven auf die emsländische Gemeinde Haren in der Nachkriegszeit / Dwa spojrzenia na miejscowość Haren w rejonie Emsland po II wojnie światowej, Haren (Ems) 2023.
Ritter R., Von Warschau über Oberlangen nach Maczków – Die Frauen-Soldaten der polnischen Heimatarmee im Emsland, „Emsländische Geschichte” 2005, t. 32.
Rudnicki K., Die erste Panzerdivision als Besatzung in Deutschland, „Jahrbuch des Emsländischen Heimatbunds” 1976, t. 22.
Rydel J., „Polska okupacja” w północno-zachodnich Niemczech 1945–1948. Nieznany rozdział stosunków polsko-niemieckich, Kraków 2000.
Skibiński F., Pierwsza Pancerna, Warszawa 1979.
Sprawozdanie z sesji popularnonaukowej „Kobiety w niewoli Wehrmachtu” 18–19 X 1984 w Centralnym Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowiach–Opolu, „Łambinowicki Rocznik Muzealny” 1985, t. 8 (numer specjalny).
Szadkowska E., „Zła przeszłość nie jest murem nie do przebycia”. Polska i Niemcy w publicystyce Tadeusza Nowakowskiego [w:] „Kultura” paryska. Twórcy, dzieło, recepcja, red. I. Hofman, Lublin 2007.
Walentynowicz M., Wojna bez patosu. Z notatnika i szkicownika korespondenta wojennego, Warszawa 1969.
Wiacek J., L’Odyssée du Phénix. Histoire de la 1re division blindée polonaise 1939–1945, Louviers 2019.
Wróbel J., Na rozdrożu historii. Repatriacja obywateli polskich z Zachodu w latach 1945–1949, Łódź 2009.
Wyman M., DPs: Europe’s Displaced Persons, 1945–1951, Ithaca 1998.
Zalesiński Ł., Maczków – polskie miasto w Niemczech, którego nie ma, https://podroze.onet.pl/ciekawe/maczkow-czyli-historia-okupacji-niemieckiego-miasta-haren-przez-polakow/54338l6, dostęp 28 XII 2025 r.
License
Copyright (c) 2025 Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
