Kościół w Polsce po zakończeniu II wojny światowej - Zieliński, Zygmunt (Pamięć i Sprawiedliwość, 2021)
Polska w 1944 r. znalazła się w strefie wpływów sowieckich. Jej granice w istotny sposób odbiegały od przedwojennych. Konkordat z 1925 r. w praktyce obowiązywał wybiórczo. Część polskich ziem wschodnich została anektowana przez ZSRS, a organizacja kościelna na nich zburzona. Największym problemem było kościelne zagospodarowanie tzw. Ziem Odzyskanych. Kardynał August Hlond działał z zaskoczenia i dokonał tymczasowej cyrkumskrypcji, tym samym stwarzając zalążki polskiej organizacji kościelnej na tych ziemiach. Władze komunistyczne podjęły kroki, żeby przejąć tamtejsze sprawy kościelne. Z kolei Watykan, nie dezawuując dokonań Hlonda, uznał je jednak za niekanoniczne i nieusprawiedliwione pełnomocnictwami otrzymanymi z Rzymu. Prymas Stefan Wyszyński, chcąc nie dopuścić do schizmy na ziemiach poniemieckich, mianował osadzonych przez rząd administratorów swoimi wikariuszami generalnymi.