Intellectuals as the Opposition in Slovenia in the 1980s: Intelektualiści jako opozycja w Słowenii w latach osiemdziesiątych XX w. - Gabrič, Aleš (Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, 2025)
W trakcie poszukiwania drogi wyjścia z kryzysu lat osiemdziesiątych XX w. uwidoczniły się różnice zarówno między przywódcami sześciu republik jugosłowiańskich, jak i władzami oraz ich krytykami. W Słowenii publiczna krytyka rządzących pojawiła się w subkulturze punk, na łamach czasopism, w książkach i filmach. Od 1982 r. gazety publikowały listy otwarte wraz z nazwiskami sygnatariuszy, postulujące zmiany w niektórych ustawach. Część nowych ruchów społecznych zyskała poparcie Związku Socjalistycznej Młodzieży Słowenii i Stowarzyszenia Pisarzy Słoweńskich, dzięki czemu ich działalność nie odbywała się na nielegalnej płaszczyźnie. W styczniu 1985 r. intelektualiści i przedstawiciele struktur państwowych po raz pierwszy wzięli udział w publicznej debacie poświęconej zagadnieniom nie tylko kulturalnym, lecz także wyraźnie politycznym. Ponieważ zdaniem słoweńskich intelektualistów Związek Komunistów Słowenii nie reagował wystarczająco na centralistyczną presję Belgradu, oni sami zorganizowali publiczne dyskusje nad zmianami w konstytucji (1987) i potrzebą nowej słoweńskiej konstytucji (1988). Jako że słoweńskie władze nie przeciwdziałały takiej działalności słoweńskiej opozycji intelektualnej, były one krytykowane przez rządzących w innych republikach jugosłowiańskich za rzekome popieranie sił „kontrrewolucyjnych” i „separatystów”.